ΚΟΣΜΟΣ

O ήλιος έδυσε στην Tate Modern

Αυτό δεν ήταν έκθεση τέχνης, ήταν λαϊκό προσκύνημα στον θεό Ηλιο. H εντυπωσιακή εγκατάσταση του Ολαφουρ Ελιασον στην Tate Μoderτου Λονδίνου, που έκλεισε τις πόρτες της την Κυριακή, υπερέβη σε «ακτινοβολία» οτιδήποτε έχει εκτεθεί ώς τώρα στο σημαντικότερο μουσείο μοντέρνας τέχνης της Βρετανίας.

Ο ψυχρός τρόπος να αποτιμήσει κάποιος αυτή την απήχηση είναι ο αριθμός των επισκεπτών. Μέσα σε πέντε μήνες, πάνω από δύο εκατομμύρια άνθρωποι έσπευσαν στο μουσείο – περισσότεροι από κάθε άλλο χειμώνα στη σύντομη ιστορία του. Το Σάββατο και την Κυριακή, τελευταίες ημέρες, για να μη γίνει το αδιαχώρητο η έκθεση έμεινε ανοικτή έως τη μία τα ξημερώματα.

Προς τι, όμως, τόσος ενθουσιασμός; Λίγες ημέρες πριν από τη «δύση», περάσαμε κι εμείς τις πόρτες της. Και καταλάβαμε. Ενα παράξενο κίτρινο, γλυκό, καθόλου εκτυφλωτικό φως απλωνόταν σε μια τεραστίων διαστάσεων, ψηλοτάβανη και μακρόστενη αίθουσα που κάποτε φιλοξενούσε τους στροβίλους του εργοστασίου ηλεκτροπαραγωγής. Στο βάθος, μέσα από την απαλή ομίχλη, ένας μεγάλος φωτεινός ήλιος εγκλώβιζε τα βλέμματα. Χρειάστηκε λίγη ώρα -πόση άραγε;- για να ξεκολλήσουν τα μάτια από τον μαγνήτη-ήλιο και να συνειδητοποιήσουν ότι, τριάντα μέτρα πιο ψηλά, οι μαύρες σκιές που κινούνταν στο ταβάνι ήμαστε εμείς. H οροφή είχε ντυθεί με καθρέφτες κι έτσι οι άνθρωποι που περπατούσαν ή στέκονταν ή ξάπλωναν στο πάτωμα, έβλεπαν μιαν αντανάκλαση του εαυτού τους, σε κίτρινο φως. Οι καθρέφτες έδιναν την εντύπωση ότι ταλαντώνονταν ελαφρά – πιθανότατα οφθαλμαπάτη, λόγω της ομίχλης που εκτοξευόταν στον χώρο από ειδικά μηχανήματα. O ίδιος ο ήλιος, στην πραγματικότητα, ήταν μισός. Το άλλο μισό ήταν το είδωλό του, που τρεμόπαιζε στους καθρέφτες.

Το τρομερό με αυτό το έκθεμα δεν είναι η περιγραφή του. Είναι η επίδραση που είχε στους επισκέπτες. O «Γκάρντιαν» τη συνόψισε με μία λέξη: «Χαρά». Στον μουντό καιρό του Λονδίνου, ένας ήλιος, έστω και εσωτερικού χώρου, αρκεί για να δημιουργήσει αισθήματα ευφορίας στους επισκέπτες. Κάποιοι κάθονταν από κάτω με τις ώρες, άλλοι έφερναν τραπεζομάντιλα και φαγητά για πικ-νικ, ζευγαράκια φιλιούνταν με πάθος. Αγνωστοι συνεννοούνταν με αγνώστους για να σχηματίσουν όλοι μαζί με τα σώματά τους λέξεις ή σχήματα που φαίνονταν στους καθρέφτες. O Ελιασον, μισός Δανός μισός Ισλανδός και άρα γνώστης του τι σημαίνει να ζεις χωρίς λιακάδα, έχει δηλώσει ότι ήθελε εξαρχής να κάνει «τον θεατή επίκεντρο του έργου», όμως δεν μπορούσε να φανταστεί πόσοι τρόποι υπήρχαν για να γίνει αυτό. O ήλιος λειτούργησε ακόμη και ως μέσο πολιτικής διαμαρτυρίας, όταν, τον Νοέμβριο, ακτιβιστές και κάποιοι επισκέπτες καλωσόρισαν τον Αμερικανό πρόεδρο σχηματίζοντας με τα σώματά τους τον παχύ και ευανάγνωστο αντικατοπτρισμό «Bush go home».

H αίσθηση της άνεσης, της χαλάρωσης και της ηρεμίας που αποπνέει το έργο, ακολουθεί τους επισκέπτες και στους υπόλοιπους χώρους του μουσείου. (Ευτυχώς για τους πίνακες, οι υδρατμοί της ομίχλης όχι.) H αίσθηση του ανοικτού, προσβάσιμου μουσείου δεν δίνεται μόνο από τους άνετους καναπέδες, που καλούν τον επισκέπτη να ξεκουραστεί, αλλά και από τη σημαντική απόφαση της βρετανικής κυβέρνησης να καταργήσει το εισιτήριο σε όλα τα μουσεία της χώρας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να σταματήσει η τέχνη να είναι υπόθεση μόνον όσων μπορούν να βάλουν το χέρι στην τσέπη – τουλάχιστον, αν ξεχάσουμε προς στιγμήν την εταιρεία χορηγό, που, με την επιτυχία του ηλίου, αγόρασε την καλύτερη διαφήμιση.