ΚΟΣΜΟΣ

Εντυπωσιακή εκλογική νίκη για Ερντογάν

Οι Τούρκοι θα προσέλθουν στις κάλπες σήμερα για να εκλέξουν δημάρχους και πάνω από 90.000 δημοτικούς συμβούλους σε 3.184 πόλεις και χωριά. Σημαντικότερο θεωρείται, όμως, το γεγονός ότι το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης ίσως εξασφαλίσει τη σημαντικότερη εκλογική του νίκη από το 1965. O πρωθυπουργός Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν κατευθύνεται ολοταχώς προς μια ασυνήθιστη εκλογική επιτυχία.

Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δίνουν ποσοστά πάνω από 50% στο ΚΔΑ, αποδίδοντας στο κυβερνών κόμμα και τις κρίσιμες πολιτικά δημαρχίες Κωνσταντινούπολης και Αγκυρας. Ολα αυτά πρόκειται να συμβούν στην Τουρκία, μία χώρα όπου ποσοστά άνω του 20% για το κυβερνητικό κόμμα θεωρούνται επιτυχία. H αξιόπιστη εταιρεία δημοσκοπήσεων A&G δίνει 56,7% στο κόμμα του Ερντογάν για τις δημοτικές εκλογές, προβλέποντας ότι το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης δεν θα ξεπεράσει το 22,4%. Οι προβλέψεις αυτές δημιουργούν δύο καίρια όσο και εύλογα ερωτήματα: Το πρώτο αφορά το τι κρύβεται πίσω από τη συσπειρωμένη εκλογική βάση του ΚΔΑ, ενώ το δεύτερο έχει να κάνει με την ενδεχόμενη αναβίωση των ισλαμικών καταβολών του κόμματος.

Η κατάσταση της οικονομίας

Η οικονομία μοιάζει σταθερή μετά τις αναταράξεις της δεκαετίας του 1990, αν και η ανάκαμψη αποτελεί ακόμη απατηλό όνειρο για την πλειοψηφία των Τούρκων. Το «άλμα» που σημείωσε το κατά κεφαλήν εισόδημα φθάνοντας στα 3.200 δολάρια για τον κάθε Τούρκο, αφορά τις στατιστικές και όχι την καθημερινότητα. Τα πρωτόγνωρα χαμηλά ποσοστά πληθωρισμού δεν φθάνουν για να άρουν τις λαϊκές ανησυχίες, καθώς πλειάδα έμμεσων φόρων καταπιέζουν τα οικογενειακά εισοδήματα. Τα ποσοστά του τιμάριθμου στο μεταξύ διαμορφώνονται από προϊόντα, που πολλές φορές δεν άπτονται της καθημερινής ζωής των πολιτών, όπως το τσιμέντο, το συρματόπλεγμα και τη δυναμίτιδα.

Παρά τους υγιείς ρυθμούς ανάπτυξης του 2002 και 2003 (7,8% και 5% αντίστοιχα), το επίσημο ποσοστό ανεργίας ανήλθε από 8,4% κατά το έτος κρίσης 2001, σε 10,5% πέρσι. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 25% των νέων μορφωμένων Τούρκων παρέμεναν άνεργοι στο τέλος του 2003. Εάν προσθέσουμε στα ποσοστά αυτά το 7,6% των υποαπασχολούμενων, το ένα τρίτο των νέων μορφωμένων Τούρκων είναι είτε άνεργοι είτε απασχολούνται σε λάθος εργασίες. Τα ποσοστά αυτά προέρχονται από επίσημες στατιστικές, οδηγώντας τον καθένα στο συμπέρασμα ότι τα πράγματα πρέπει να είναι χειρότερα. Εκεί πρέπει να αποδοθεί η αύξηση της μικρής εγκληματικότητας, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές. Εάν βαδίσετε λίγες εκατοντάδες μέτρα σε αριστοκρατικό δρόμο της Αγκυρας, θα εκπλαγείτε από τον αριθμό των επαιτών που θα σας πλησιάσουν, ζητώντας μόνο ένα κομμάτι ψωμί και όχι χρήματα. Σε αντάλλαγμα, οι νέοι αυτοί άνθρωποι θα σας προτείνουν να πλύνουν το αυτοκίνητό σας, να εκτελέσουν κηπουρικές εργασίες στον κήπο σας. Τη νύχτα ολοένα και περισσότεροι νέοι άνθρωποι ψάχνουν τα σκουπίδια για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην.

Στον συντηρητικό χώρο

Το 2003, περίοδο της ακμής της υποτιθέμενης τουρκικής ανάπτυξης, πάνω από 30.000 οικογένειες κατέθεσαν αιτήσεις για να αποστείλουν τα παιδιά τους σε κρατικά ιδρύματα, ισχυριζόμενοι ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να τους προσφέρουν τροφή. Εάν οι Τούρκοι δεν είναι μαζοχιστές ή σημαντικοί ιδεολόγοι του μετριοπαθούς Ισλάμ, πρέπει να υπάρχει άλλη εξήγηση για το χάσμα μεταξύ των οικονομικών τους συμφερόντων και των πολιτικών τους επιλογών. Τα δύο τρίτα των Τούρκων ψηφοφόρων ανήκουν παραδοσιακά στον συντηρητικό χώρο, ενώ το ΚΔΑ δεν έχει αποκτήσει ακόμη δεξιό αντίπαλο, μετά την κατάρρευση των καθεστωτικών κεντροδεξιών κομμάτων στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η οποία σημαδεύθηκε από αναποτελεσματικές κυβερνήσεις συνεργασίας, σκάνδαλα διαφθοράς και τρεις διαδοχικές περιόδους οικονομικής κρίσης.

Τα κυβερνώντα κόμματα εξασφάλιζαν παραδοσιακά καλά ποσοστά σε τοπικές εκλογές, εξαιτίας της ιδιομορφίας της τουρκικής πολιτικής σκηνής. H τοπική αυτοδιοίκηση εξαρτάται άμεσα από την Αγκυρα για τη χρηματοδότησή της, ενώ οι ψηφοφόροι επιλέγουν συχνά το κυβερνών κόμμα για να διασφαλίσουν αυτή τη ροή κεφαλαίων προς τις τοπικές κοινωνίες. Μπορεί να πρόκειται για συγκεκαλυμμένη δωροδοκία, αλλά η μέθοδος είναι πολύ αποτελεσματική.

Σαφώς ενισχυμένος

Μία σημαντική εκλογική νίκη στις σημερινές δημοτικές για το ΚΔΑ θα μπορούσε να οδηγήσει τον Ερντογάν σε εδραίωση της πεποίθησής του για τη λαϊκή εντολή που έχει λάβει, δίνοντάς του τη δυνατότητα να κυβερνήσει σαν πραγματικός άρχοντας της πλειοψηφίας. Σε μία τέτοια υποθετική περίπτωση, ο μικρός, αλλά ηχηρός ισλαμικός πυρήνας μεταξύ των ψηφοφόρων του ΚΔΑ, που ελέγχει τις λαϊκές οργανώσεις του κόμματος, μπορεί να ωθήσει τον Ερντογάν να εγκαταλείψει την αφοσίωση του κόμματος στην υπόθεση της διατήρησης του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Ερντογάν εξελέγη το 2002 χάρη στις ισλαμικές του περγαμηνές, ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πολιτική του βάση θα απαιτήσει σύντομα από τον ηγέτη της να αντιπαραταθεί στις κοσμικές πολιτικές δυνάμεις μέσα στο ΚΔΑ.

Οι πιο ακραίοι ισλαμιστές ψηφοφόροι του Ερντογάν μπορεί να αναμένουν από τον πρωθυπουργό να αντιμετωπίσει υπέρ τους ιδιαίτερα εύφλεκτα πολιτικά ζητήματα, όπως εκείνο της ισλαμικής μαντήλας, την παρουσία ισλαμιστών κληρικών στα σχολεία και τη μεταρρύθμιση της ανώτατης παιδείας. O Ερντογάν, όμως, ο οποίος διακρίνεται για τον ρεαλισμό του, ξέρει πού βρίσκονται τα όριά του. O Ερντογάν γνωρίζει καλά ότι η πολιτική πόλωση μεταξύ ισλαμιστών και κοσμικών θα τον φέρει αντιμέτωπο με το κοσμικό μπλοκ, χωρίς να του εξασφαλίσει κανένα όφελος. O πρωθυπουργός, όμως, πιστεύει στην ισχύ και όχι στο ιπποτικό πνεύμα. Ξέρει ότι οι ελάχιστες κυβερνήσεις στη σύγχρονη τουρκική ιστορία, οι οποίες διέθεταν την κοινοβουλευτική ισχύ της δικής του κυβέρνησης, κατέρρευσαν μετά την εκδήλωση συμπτωμάτων υπερβολικής αυτοπεποίθησης. O Ερντογάν είναι ανυπόμονος και έχει μακρόπνοα σχέδια.

Το κάστρο της προεδρίας

Με πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κοινοβούλιο, έχοντας τον έλεγχο των περισσότερων τοπικών δημοτικών συμβουλίων και με την υποστήριξη της μόνης υπερδύναμης του κόσμου, ο Ερντογάν θεωρεί ότι του απέμεινε μόνο ένα κάστρο για να εκπορθήσει: την προεδρία.

Η θητεία του προέδρου Σεζέρ λήγει το 2007. Στις αρχές του μήνα, όμως, το ΚΔΑ εισήγαγε πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης για τον περιορισμό της προεδρικής θητείας στα πέντε έτη. Σε περίπτωση που εγκριθεί η πρόταση, ο Σεζέρ θα αναγκασθεί να αποχωρήσει από την προεδρία το 2005, αφήνοντας την εκλογή του αντικαταστάτη του στο Κοινοβούλιο, όπου η πλειοψηφία του ΚΔΑ είναι ακλόνητη.

Πρόεδρος, επιλεγμένος από το ΚΔΑ, θα δώσει στον Ερντογάν πρωτόγνωρη ρυθμιστική ισχύ πάνω στο πολιτικό μπλοκ των υπερμάχων του κοσμικού κράτους στην Τουρκία. Μία τέτοια εξέλιξη στην προεδρία θα συνάδει με την ευρύτερη αμερικανική πολιτική πρωτοβουλία για τη Μέση Ανατολή, ενώ θα συμπληρώσει τον τελευταίο κρίκο στην αλυσίδα της Πρωτοβουλίας Ερντογάν για Μία Μεγαλύτερη Μουσουλμανική Τουρκία.