ΚΟΣΜΟΣ

Φόβοι για αλυσιδωτή πυρηνική αντίδραση

Πρώτο και οδυνηρό μάθημα πυρηνικής τεχνολογίας: Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες, έστω και αν βρίσκονται εκτός λειτουργίας, έχουν απόλυτη ανάγκη τη συνεχή κυκλοφορία κρύου νερού ώστε να μην υπερθερμανθούν. Τα πυρηνικά απόβλητα παρομοίως. Αν οι αντλίες του νερού χαλάσουν, παραδείγματος χάρη, εξαιτίας φυσικής καταστροφής, οι καυτοί πυρήνες των αντιδραστήρων λιώνουν, το ίδιο παθαίνουν και τα πυρηνικά απόβλητα. Το πόσο φονική θα αποβεί η ραδιενέργεια που εκλύεται, εξαρτάται από το πόσο γρήγορα θα αποκατασταθεί η ψύξη του εργοστασίου.

Είναι, όπως δήλωσε ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας την Παρασκευή, «μια μάχη με τον χρόνο». Αυτήν τη μάχη έδιναν όλη την εβδομάδα οι μηχανικοί της ιδιοκτήτριας εταιρείας TEPCO, οι φαντάροι, οι πιλότοι και οι πυροσβέστες, που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την πρώτη από καταβολής πυρηνικής εποχής ταυτόχρονη κρίση σε πολλούς αντιδραστήρες.

Μέσα σε τέσσερις ημέρες από τον σεισμό των 9 Ρίχτερ, οι αντιδραστήρες 3, 1 και 2 του συγκροτήματος Φουκουσίμα 1 είχαν εκραγεί, διαλύοντας τα κτίρια που τους φιλοξενούν και προξενώντας ζημιές και στα δοχεία των αντιδραστήρων. Ομως, η ραδιενέργεια που διέφυγε και συνεχίζει να διαφεύγει από το λιωμένο 3% του πυρήνα των αντιδραστήρων είναι λιγοστή σε σχέση με τον κίνδυνο που συνιστούν οι δεξαμενές των αποβλήτων.

Στις δεξαμενές αποβλήτων της Φουκουσίμα φυλάσσεται τέσσερις φορές περισσότερο πυρηνικό υλικό από ό,τι σε όλους τους αντιδραστήρες του συγκροτήματος μαζί. Αντίθετα, μάλιστα με τους αντιδραστήρες, που προστατεύουν τις ράβδους ουρανίου μέσα σε δοχεία από ενισχυμένο σκυρόδεμα, οι δεξαμενές πυρηνικών καυσίμων μοιάζουν με απλές πισίνες, βάθους 14 μέτρων. H λεπτομέρεια που σοκάρει οποιονδήποτε έχει δει τις εικόνες του κατεστραμμένου εργοστασίου είναι ότι οι πισίνες βρίσκονται στη διαλυμένη κορυφή των κτιρίων. Αμερικανικές πηγές ανέφεραν στους «Λος Αντζελες Τάιμς» ότι η δεξαμενή στον αντιδραστήρα 4 έχει υποστεί ζημιά και δεν κρατά νερό, με αποτέλεσμα οι 1.479 ράβδοι καυσίμου να είναι εκτεθειμένες στην ατμόσφαιρα. Ο ατμοσφαιρικός αέρας προκαλεί ταχύτατη οξείδωση και εν τέλει ανάφλεξη στο μεταλλικό περίβλημα των ράβδων, κάτι που φαίνεται ότι συνέβη στη δεξαμενή 4 και κινδύνευε να συμβεί και στη δεξαμενή 3.

Ειδικοί εκτιμούν ότι οι εκτεθειμένες ράβδοι πυρηνικών αποβλήτων εκπέμπουν ραδιενέργεια ικανή να σκοτώσει οποιονδήποτε σταθεί δίπλα τους μέσα σε 16 δευτερόλεπτα. Αυτό εξηγεί γιατί τα πληρώματα που επιχειρούν να εκτοξεύσουν νερό μέσα στις δεξαμενές το κάνουν από μεγάλη απόσταση και σε συντομότατες βάρδιες. Οι πληροφορίες για το τι ακριβώς συμβαίνει σπανίζουν, όμως η είδηση που περιγράφει καλύτερα την κρισιμότητα της κατάστασης είναι ότι η Ιαπωνία εισάγει εσπευσμένα 150 τόνους βορικού οξέος από τη Γαλλία και τη Νότια Κορέα. Το βορικό οξύ απορροφά τα νετρόνια και αποτρέπει την αλυσιδωτή πυρηνική αντίδραση, η οποία, όπως δήλωσε η ΤΕΡCΟ, «δεν μπορεί να αποκλειστεί». Κοινώς, στον πυθμένα κάποιου από τους αντιδραστήρες ή κάποιας από τις δεξαμενές αποβλήτων έχει χυθεί τόσο λιωμένο ουράνιο που απαιτείται βορικό οξύ για να μην ξεκινήσει νέα αλυσιδωτή αντίδραση. Μια τέτοια αντίδραση δεν θα ισοδυναμούσε με πυρηνική βόμβα, θα αύξανε όμως ακόμη περισσότερο τις εκπομπές ραδιενέργειας.

Την Παρασκευή, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι, σύμφωνα με τις δικές τους μετρήσεις, τα βλαβερά ποσά ραδιενέργειας περιορίζονται στην περίμετρο των 20 χλμ. που έχουν εκκενώσει οι Ιάπωνες – συνέχισαν όμως να μην ανακοινώνουν τις τιμές της ραδιενέργειας και να επιβάλλουν στους πολίτες τους ζώνη αποκλεισμού 80 χλμ. στην ξηρά και 185 χλμ. στον αέρα. Θα τεθεί άραγε η κατάσταση υπό έλεγχο προτού το ραδιενεργό νέφος φθάσει στο Τόκιο, 240 χλμ. μακριά; Ο υπόλοιπος κόσμος ανακουφίστηκε διαπιστώνοντας ότι ακόμη και στο χειρότερο σενάριο, ο ραδιενεργός καπνός της Φουκουσίμα δεν προβλέπεται να ταξιδέψει στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, όπως ταξίδεψαν το 1986 στο Τσερνόμπιλ. Ομως, για τα 35 εκατ. κατοίκους του Τόκιο, η πληροφορία αυτή προσφέρει λιγοστή παρηγοριά.

Αντιμέτωποι με δύο τραγωδίες ταυτόχρονα

Στους αντιδραστήρες το πρόβλημα ήταν οι ανεξέλεγκτα υψηλές θερμοκρασίες. Για τους σεισμοπαθείς, όμως, ο κίνδυνος ήταν το κύμα ψύχους. Εκατοντάδες τόνοι νερού ερρίφθησαν στη Φουκουσίμα από αέρος και με τη βοήθεια πυροσβεστικών αντλιών, αλλά τα κέντρα στα οποία συνωστίζονταν εκατοντάδες χιλιάδες σεισμοπαθείς δεν είχαν σταγόνα για τις τουαλέτες. Κι ενώ οι ξένοι εγκατέλειπαν τη χώρα με ιδιωτικά τζετ και πτήσεις τσάρτερ, πολλοί σεισμοπαθείς έμεναν καθηλωμένοι στα καταφύγια, χωρίς βενζίνη για να αναζητήσουν φάρμακα. Στο μεταξύ, οι κάτοικοι του Τόκιο ανησυχούσαν για το θεωρητικό ενδεχόμενο να εμφανιστεί ραδιενέργεια στο γάλα τους, αλλά πολλοί σεισμοπαθείς δεν είχαν καν τρόφιμα. Χιλιάδες οικογένειες ρωτούσαν αν η ραδιενέργεια απειλεί τις παιδικές χαρές, και άστεγοι σεισμόπληκτοι προσπαθούσαν να προστατέψουν τα νήπια από το χιόνι και τις πνευμονίες. Οι κάτοικοι του Τόκιο αμφέβαλλαν αν η κυβέρνηση λέει αλήθεια για τη ραδιενέργεια, και οι κάτοικοι απομονωμένων παραθαλάσσιων περιοχών, που δεν είχαν λάβει την παραμικρή βοήθεια, αμφέβαλλαν αν υπάρχει καν κυβέρνηση.

Με τον συνολικό απολογισμό νεκρών και αγνοουμένων από τον σεισμό των 9 Ρίχτερ να ξεπερνά τις 16.000, η Ιαπωνία αναγνώρισε την Παρασκευή ότι είναι πολύ δύσκολη η αντιμετώπιση δύο καταστροφών ταυτόχρονα, και ο πρωθυπουργός Ναότο Καν ζήτησε από τους συμπατριώτες του να ξαναχτίσουν για μια ακόμη φορά τη χώρα από την αρχή. Η ηχώ του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που είχε κλείσει με τον αυτοκράτορα Χιροχίτο να ζητάει από τους συμπατριώτες του «να ανθέξουν το αδιανόητο», επανήλθε με το άκρως ασυνήθιστο διάγγελμα, την Τετάρτη, του αυτοκράτορα Ακιχίτο. Για δεύτερη φορά στην ιστορία της, η Ιαπωνία έχει τη μοναδική «τύχη» να βιώνει ταυτόχρονα την ισοπέδωση και την πυρηνική καταστροφή…