ΚΟΣΜΟΣ

Ο Ερντογάν επιδιώκει τη σύγκρουση

Το πάρκο Γκεζί είναι μια αραιά δενδροφυτεμένη έκταση στο δυτικό άκρο της πλατείας Ταξίμ. Δεν έχει τίποτε το εντυπωσιακό. Ο Δυτικός επισκέπτης δεν θα το προσέξει καν. Και όμως, αυτό το ασήμαντο πάρκο στοιχειώνει εδώ και έξι μήνες την πολιτική ζωή της Τουρκίας.

Στις πολυήμερες συγκρούσεις για την αποτροπή της τσιμεντοποίησης του Γκεζί, χάθηκε η ανοχή της τουρκικής κοινωνίας απέναντι στην παντοδυναμία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Τούρκος πρωθυπουργός είναι ανίσχυρος. Εξακολουθεί να απολαμβάνει τη στήριξη των συντηρητικών μουσουλμάνων, έχει πίσω του δηλαδή την πλειοψηφία του πληθυσμού. Ομως, ο Ερντογάν αποτελεί μια πολωτική φιγούρα που διχάζει πια την Τουρκία. Μια όλο και σημαντικότερη μερίδα του πληθυσμού χάνει την υπομονή της με τον πρωθυπουργό, και αυτό αντανακλάται και μέσα στο κόμμα του.

Τις ημέρες που ο υπογράφων βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, προσκεκλημένος σε μια συνάντηση δημοσιογράφων από τη Friedrich Ebert Stiftung, στο κυβερνών κόμμα AKP έφτασε στο αποκορύφωμά της η σύγκρουση ανάμεσα στον Ερντογάν και στον κυβερνητικό εκπρόσωπο Μπουλέντ Αρίντς, με αφορμή την πρόθεση του πρωθυπουργού να διαχωρίσει τους φοιτητικούς κοιτώνες σε αποκλειστικά για άρρενες και γυναικωνίτες. Η πρόθεση αυτή είχε διαρρεύσει έπειτα από υπουργικό συμβούλιο και ο Αρίντς, που κατάλαβε ότι ο Ερντογάν επιζητούσε μια νέα σύγκρουση, τη διέψευσε. Μία ημέρα αργότερα, ο Ερντογάν επιβεβαίωσε δημόσια τις προθέσεις του, εκθέτοντας τον Αρίντς. Εκείνος δεν κατάπιε την προσβολή. Την περασμένη Παρασκευή παραχώρησε συνέντευξη στο κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο TRT, όπου κατηγόρησε τον Ερντογάν ότι εξέθεσε την κυβέρνηση με δική του ευθύνη.

Αυτή ήταν έως τώρα η σφοδρότερη εσωτερική σύγκρουση στο AKP από την ίδρυσή του, το 2001. Ο Αρίντς δεν είναι τυχαίος. Ο Ερντογάν, ο Αρίντς και ο σημερινός πρόεδρος της Τουρκίας, ο Αμπντουλάχ Γκιουλ, ήταν εξαρχής το ισχυρό τρίο του AKP, το οποίο άλλωστε δεν είναι συμπαγές, αλλά αποτελεί συνασπισμό κομμάτων.

Ηδη από τα γεγονότα του Γκεζί, τον Ιούνιο, ο Αρίντς και ο Γκιουλ είχαν υιοθετήσει μια πιο διαλλακτική στάση, σώπασαν όμως όταν ο Ερντογάν αποφάσισε να αντιμετωπίσει τις διαμαρτυρίες ως αντεπανάσταση και επέλεξε ως πολιτική τακτική την άγρια καταστολή. Οι κορυφαίοι του AKP διαπίστωσαν βέβαια με ανησυχία ότι ο πρωθυπουργός επιζητούσε τη σύγκρουση σε κάθε αφορμή με το «πνεύμα του Γκεζί», δεν δίστασε μάλιστα –εξαιτίας διαμαρτυριών για την καταστροφή ενός δάσους στην Αγκυρα– να στείλει την αστυνομία στο campus του Τεχνικού Πανεπιστημίου της Μέσης Ανατολής για να προβοκάρει τους φοιτητές. Οταν δεν υπήρχαν αφορμές, ο πρωθυπουργός έδειχνε να θέλει να τις δημιουργήσει, αυτό ήταν το νόημα των δηλώσεων για τις φοιτητικές εστίες.

Ο δρόμος προς την προεδρία

Επειτα από δέκα χρόνια στην πρωθυπουργία, ο Ερντογάν δείχνει να πάσχει από σύνδρομο αλαζονείας. Οπως λένε άνθρωποι που ξέρουν, η αυλή του απαρτίζεται από «γιέσμεν», που δεν φέρνουν καμία αντίρρηση και δεν τον προστατεύουν από τα λάθη ή τις υπερβολές στην προσπάθεια συσπείρωσης της κοινής γνώμης. Η τακτική επιλογή της σύγκρουσης με εικονικούς ή πραγματικούς εχθρούς είναι σαφής. Ενδεικτική ήταν η απόφαση να ακυρωθεί πρόσφατα ένα μεγάλο εξοπλιστικό συμβόλαιο του ομίλου Κοτς, την οποία οι αναλυτές στην Τουρκία σχετίζουν με τα γεγονότα του Γκεζί και συγκεκριμένα με το γεγονός ότι το ξενοδοχείο «Ντιβάν», που ανήκει στον όμιλο και βρίσκεται δίπλα στο πάρκο, ήταν το μόνο που άνοιξε τις πύλες του ώστε να καταφύγουν και να βρουν περίθαλψη οι διαδηλωτές.

Πολιτικά, όλα αυτά έχουν συνέπειες. Ο Ερντογάν σχεδίαζε να μεταβιβάσει εκτελεστικές εξουσίες στην προεδρία μέσω αλλαγής του συντάγματος και να μεταπηδήσει εκεί τον Αύγουστο, αφού το καταστατικό του κόμματός του του απαγορεύει μια τέταρτη θητεία στην πρωθυπουργία. Το AKP δεν έχει πλειοψηφία δύο τρίτων για να αλλάξει το σύνταγμα, διαθέτει όμως το απαραίτητο 60% των εδρών για να θέσει τις αλλαγές σε δημοψήφισμα. Οι πολιτικοί αναλυτές στην Τουρκία εκτιμούν, ωστόσο, πως αυτό δεν θα γίνει, το AKP δεν θα ακολουθήσει, καθώς υπάρχουν πολλοί που διαφωνούν με την ιδέα να εδραιώσουν τον Ερντογάν με υπερεξουσίες στην προεδρία ως σουλτάνο. Αν ο πρωθυπουργός επιμείνει, διακινδυνεύει μια διάσπαση του κόμματός του· αυτό έγινε ολοφάνερο μετά τη σύγκρουση και με τον Αρίντς.