ΚΟΣΜΟΣ

Σε πολύ κρίσιμη καμπή οι σχέσεις Δύσης – Ιράν

Από το δωμάτιο του ξενοδοχείου του στη Γενεύη, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ, είχε μια ωραία θέα του Λευκού Ορους. Αντί, όμως, να τον ηρεμήσει, το ειδυλλιακό τοπίο τού υπενθύμιζε ύστερα από το αδιέξοδο των συνομιλιών ότι έχει μπροστά του ένα ολόκληρο βουνό από προκλήσεις. Ολοι λένε ότι η άμμος στην κλεψύδρα εξαντλείται, αναφορικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αλλά το ίδιο ισχύει για το πολιτικό μέλλον του κ. Ζαρίφ και του προέδρου του, Χασάν Ροχανί, δύο μετριοπαθών πολιτικών του Ιράν. Οσο αποτυγχάνουν να φέρουν στην Τεχεράνη μια συμφωνία, η οποία θα σημάνει τη, μερική έστω, χαλάρωση των κυρώσεων, η πίεση των σκληροπυρηνικών θα αυξάνεται. Η δυνατότητα κατασκευής ατομικής βόμβας, κάτι που επίμονα αρνείται το Ιράν, αποτελεί για τους «ιέρακες» την έσχατη εγγύηση απέναντι στις προσπάθειες ανατροπής του καθεστώτος. Ετσι μεταφράζουν και το μάθημα από τη Λιβύη. Ο συνταγματάρχης Καντάφι έγινε ευάλωτος από τη στιγμή που παρέδωσε τα όπλα μαζικής καταστροφής.

Η μη επίτευξη ενδιάμεσης συμφωνίας στη Γενεύη πρέπει να προκάλεσε έκπληξη στον κ. Ζαρίφ. Η ατμόσφαιρα ήταν καλή. Αμερικανοί και Ιρανοί διπλωμάτες συζήτησαν για περισσότερο χρόνο, στο τριήμερο της Γενεύης, απ’ όσο είχαν συζητήσει τις τρεις προηγούμενες δεκαετίες. Επιβεβαιώνοντας ότι είχαν διαβεί μια κρίσιμη γέφυρα, ο κ. Ζαρίφ και η κ. Κάθριν Αστον, υπεύθυνη Εξωτερικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ετοιμάζονταν να εμφανιστούν για πρώτη φορά μαζί, για να παρουσιάσουν το τελικό ανακοινωθέν. Τόσο οι Αμερικανοί όσο και οι Ιρανοί συμφωνούσαν με το σχέδιο, το οποίο παραμένει μέχρι σήμερα μυστικό.

Εμπόδια από τη Γαλλία

Αυτό που ελάχιστοι ανέμεναν ήταν η στάση της Γαλλίας. Ως πρώην πρωθυπουργός, ο Λοράν Φαμπιούς δεν μπορεί να θεωρηθεί πρωτάρης στη διεθνή σκηνή. Ούτε θα περίμενε κανείς από τον υπουργό Εξωτερικών του Φρανσουά Ολάντ να αισθάνεται δέσμιος της εξωτερικής πολιτικής του Νικολά Σαρκοζί. Ωστόσο, από τη στιγμή που εμφανίστηκε στη Γενεύη, ο κ. Φαμπιούς άρχισε να βάζει το ένα εμπόδιο μετά το άλλο. Η πρώτη του κίνηση ήταν να δημοσιοποιήσει λεπτομέρειες των μυστικών διαπραγματεύσεων. Στη συνέχεια, δήλωσε στη γαλλική ραδιοφωνία ότι δεν θα έπαιζε τον ρόλο του «κορόιδου». Τέλος, ανακοίνωσε μόνος του το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων, προτού εμφανιστούν για το τελικό ανακοινωθέν η λαίδη Αστον και ο κ. Ζαρίφ.

Οι Γάλλοι ανησυχούν για τον ιρανικό αντιδραστήρα βαρέος ύδατος στο Αράκ, ο οποίος δημιουργεί κινδύνους διάχυσης των πυρηνικών, καθώς παράγει πλουτώνιο, ως υποπροϊόν του ραδιενεργού καυσίμου. Βέβαια, ο εν λόγω αντιδραστήρας δεν θα είναι έτοιμος να λειτουργήσει προτού περάσει τουλάχιστον ένα έτος, ενώ στόχος των διαπραγματεύσεων της Γενεύης είναι να κερδηθεί χρόνος για περαιτέρω συνομιλίες με αντικείμενο την τελική συμφωνία, όπου θα αντιμετωπιστεί και το ζήτημα του Αράκ. Προφανώς, έχουμε να κάνουμε με περίπλοκες διαπραγματεύσεις και η αποτυχία επίτευξης ενδιάμεσης συμφωνίας δεν οφείλεται αποκλειστικά σε μία πλευρά. Ωστόσο, η στάση του κ. Φαμπιούς υπενθυμίζει ότι, στην προσπάθειά της να γυρίσει σελίδα, ύστερα από μία δεκαετία αποτυχημένων επεμβάσεων, η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει προκλήσεις τόσο από συμμάχους όσο και από εχθρούς. Ο Μπαράκ Ομπάμα χάνει σε αξιοπιστία και εμπιστοσύνη.

Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου εξαπέλυσε οργίλη επίθεση εναντίον της ενδεχόμενης συμφωνίας προτού αναχωρήσει από τη Γενεύη ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι. Το Ισραήλ θεωρεί ότι μια κακή συμφωνία είναι χειρότερη από τη μη συμφωνία. «Κακή» συμφωνία για το Ισραήλ είναι οτιδήποτε επιτρέπει στο Ιράν να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου. «Καλό» αποτέλεσμα θα ήταν οτιδήποτε γυρίζει πίσω το ρολόι του εμπλουτισμού. Ο ίδιος φοβάται ότι, από τη στιγμή που θα έχει υπογραφεί η ενδιάμεση συμφωνία, θα είναι πολύ δυσκολότερο για τη χώρα του να ορίσει τις κόκκινες γραμμές της έναντι του Ιράν.

Πάντως, η Γενεύη δεν πρέπει να καταλήξει σε αδιέξοδο. Αν οι συνομιλίες δεν καταλήξουν σε συμφωνία, θα πρόκειται για καταστροφή για όλους όσοι ζουν στην ευρύτερη περιοχή. Η κατάρρευση των διαπραγματεύσεων θα οδηγούσε, πιθανότατα, τη Σαουδική Αραβία να αποκτήσει πυρηνική βόμβα με τη βοήθεια του Πακιστάν και άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου θα ακολουθούσαν. Από την άλλη, αν υπάρξει συμφωνία, αναπόφευκτα θα συνοδεύεται από την παρουσία περισσότερων διεθνών παρατηρητών και από την ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ των εμπλεκομένων. Και μόνο γι’ αυτόν το λόγο, είναι αναγκαίο να την επιδιώξουμε.