ΚΟΣΜΟΣ

Κλάδος ελαίας Ριάντ σε Τεχεράνη

Κλάδος ελαίας Ριάντ σε Τεχεράνη

Πρώτα ήρθε το «λιώσιμο του πάγου» ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον. Ακολούθησε η προσωρινή συμφωνία-σταθμός της 24ης Νοεμβρίου 2013 για το ακανθώδες θέμα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Εξι μήνες αργότερα, η άνοδος του μετριοπαθούς Χασάν Ρουχανί στην ιρανική προεδρία φαίνεται ικανή για ένα τρίτο, ακόμη δυσκολότερο άλμα: την εξομάλυνση των σχέσεων ανάμεσα στο περσικό κράτος των σιιτών και στο σουνιτικό κράτος της Σαουδικής Αραβίας – τους δύο παραδοσιακούς αντιπάλους στη μάχη για την περιφερειακή ηγεμονία στον Κόλπο των πετρελαίων.

Τείνοντας απροσδόκητα κλάδο ελαίας προς την Τεχεράνη, ο Σαουδάραβας υπουργός Εξωτερικών, πρίγκιπας Σαούντ αλ Φεϊζάλ, κάλεσε τον Ιρανό ομόλογό του, Τζαβάντ Ζαρίφ, να επισκεφθεί τη χώρα του. «Είμαστε έτοιμοι να τον υποδεχτούμε όποτε το επιλέξει. Το Ιράν είναι γείτονάς μας, έχουμε σχέσεις μαζί του και θα διαπραγματευτούμε, θα συζητήσουμε μαζί τους», δήλωσε ο Φεϊζάλ στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Ριάντ.

Η σφοδρή αντιπαλότητα μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν χρονολογείται από το 1979, τη χρονιά της επανάστασης που ανέτρεψε το καθεστώς του σάχη και έφερε στην εξουσία τον σιιτικό κλήρο. Εχοντας ήδη έρθει σε αντιπαράθεση στο Ιράκ, όπου υποστήριζαν αντίπαλα πολιτικά και θρησκευτικά στρατόπεδα, οι δύο χώρες τέθηκαν σε τροχιά μετωπικής ρήξης μετά την «Αραβική Ανοιξη» του 2011, που οδήγησε σε αποσταθεροποιήσεις και καταρρεύσεις σειράς απολυταρχικών, αραβικών καθεστώτων. Η σύγκρουση πήρε χαρακτηριστικά «πολέμου μέσω αντιπροσώπων» στο Μπαχρέιν, όπου το Ιράν υποστήριξε την εξέγερση της σιιτικής πλειονότητας εναντίον του καθεστώτος, το οποίο διασώθηκε χάρη στην αιματηρή επέμβαση στρατευμάτων της Σαουδικής Αραβίας και συμμάχων της στον Κόλπο. Περαιτέρω υποτροπή σημειώθηκε με την έκρηξη του συριακού εμφυλίου πολέμου, καθώς το Ιράν αποτελεί τον πιο σταθερό υποστηρικτή του καθεστώτος Ασαντ, ενώ η Σαουδική Αραβία ενισχύει την ένοπλη αντιπολίτευση των σουνιτών αντικαθεστωτικών.

Η άνοδος στην εξουσία του Χασάν Ρουχανί και η βελτίωση των σχέσεων της Τεχεράνης με τη Δύση δημιούργησαν ελπίδες για την αντιμετώπιση του προβλήματος αναφορικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο αποτελεί μείζονα πηγή ανησυχιών για το Ριάντ.

Σε μια άλλη, παράλληλη εξέλιξη, ο Αμερικανός υπουργός Αμυνας Τσακ Χέιγκελ έφτασε χθες στην Τζέντα της Σαουδικής Αραβίας προκειμένου να παραστεί σε σύνοδο του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), θεσμού περιφερειακής συνεργασίας των αραβικών, σουνιτικών κρατών, υπό την ηγεμονία της Σαουδικής Αραβίας. Είναι η πρώτη φορά από το 2008 που υψηλόβαθμος Αμερικανός αξιωματούχος συμμετέχει στο εν λόγω φόρουμ, γεγονός ενδεικτικό της θέλησης των Ηνωμένων Πολιτειών να καθησυχάσουν τις αραβικές μοναρχίες της περιοχής για την ασφάλειά τους, ενόψει της πιθανολογούμενης προσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Στη σύνοδο θα συμμετάσχουν επίσης οι υπουργοί Αμυνας του Κουβέιτ, του Κατάρ, του Μπαχρέιν, του Ομάν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Πέραν των θεμάτων συλλογικής ασφαλείας και του ιρανικού προβλήματος, τη σύνοδο αναμένεται να απασχολήσει επίσης η κρίση στη Συρία. Η Σαουδική Αραβία και οι σύμμαχοί της δυσφορούν με την απροθυμία της Ουάσιγκτον να στηρίξει πιο δυναμικά την ένοπλη αντιπολίτευση, στους κόλπους της οποίας έχουν αποκτήσει καθοριστικό βάρος οι ισλαμιστικές οργανώσεις. Μετά την επίσκεψή του στη Σαουδική Αραβία, ο επικεφαλής του Πενταγώνου θα μεταβεί στην Ιορδανία και στη συνέχεια στο Ισραήλ, τελευταίο σταθμό της περιοδείας του στη Μέση Ανατολή.