ΚΟΣΜΟΣ

Φόβος για το όραμα της κοινής Ευρώπης

s21_istoria-ths-ee
european_flag_in_karlskrona_2011

«Διενεργούμε ένα μεγάλο πείραμα, την υλοποίηση του ίδιου, επίμονου ονείρου, που επί αιώνες επισκέπτεται συστηματικά τους λαούς της Ευρώπης: τη δημιουργία μιας οργάνωσης που θα θέσει τέλος στον πόλεμο και θα διασφαλίσει μια αέναη ειρήνη». Αυτός ήταν ο ρομαντικός στόχος των ιδρυτικών στελεχών της Ε.Ε., όπως τον περιέγραψε το 1949 στο Στρασβούργο ο τότε Γάλλος ΥΠΕΞ Ρομπέρ Σουμάν. Την άλλη Κυριακή το ένα τρίτο των ψηφοφόρων που θα προσέλθουν στις κάλπες για τις ευρωεκλογές είναι πιθανό να ψηφίσουν κάποιο ευρωσκεπτικιστικό κόμμα, υπονομεύοντας το όραμα του Σουμάν και των στυλοβατών της ενωμένης Ευρώπης.

Εξι στους δέκα Ευρωπαίους πολίτες έχουν δηλώσει ότι δεν ενδιαφέρονται καν για την αναμέτρηση και η αποχή αναμένεται να κυμανθεί σε επίπεδα ρεκόρ. Η επιτυχία του ευρωπαϊκού σχεδίου «δεν μετριέται από το ποσοστό συμμετοχής», έσπευσε να δηλώσει ο πρώην πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ, ο οποίος είναι ο υποψήφιος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προεξοφλώντας ότι η συντριπτική πλειονότητα των ψηφοφόρων θα πάει εκδρομή σε μία εβδομάδα – και όχι στις κάλπες.

Οι καθησυχαστικές δηλώσεις των υποψηφίων για την Κομισιόν, όμως, δεν είναι ικανές να διασκεδάσουν τον φόβο πολλών αναλυτών ότι το κοινό ευρωπαϊκό όραμα φθίνει και αντικαθίσταται από τις φοβικές, μισαλλόδοξες φωνές πολιτικών ηγετών όπως η Γαλλίδα επικεφαλής του Εθνικού Μετώπου, Μαρίν Λεπέν, και ο ηγέτης του ολλανδικού Κόμματος της Ελευθερίας, Γκέερτ Βίλντερς. Σε πολλές χώρες η αποξένωση από τις Βρυξέλλες είναι τόσο μεγάλη, ώστε οι κάτοικοί τους αγνοούν ποιος είναι πρόεδρος της Κομισιόν. Ειδικότερα στη Βρετανία, ένας στους πέντε θεωρεί ότι πρόεδρος της Επιτροπής είναι η καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ, γεγονός το οποίο λέει πολλά για την αντίληψη που έχει ο μέσος Ευρωπαίος πολίτης για το ποιος κυβερνά αυτήν την Ενωση…

Γερμανοί διανοητές, από τον Γιούργκεν Χάμπερμας μέχρι τον Ούλριχ Μπεκ, μιλούν όλο και συχνότερα για μια γερμανική Ευρώπη, καθιστώντας ακόμη πιο επίκαιρη την ιστορική φράση του Τόμας Μαν το 1953: «Θέλουμε μια ευρωπαϊκή Γερμανία, όχι μια γερμανική Ευρώπη».

Από το 1951 και τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ανθρακα και Χάλυβα με τη συμμετοχή έξι χωρών μέχρι τη σημερινή Ε.Ε., η Ενωση μετεξελίχθηκε από μια συρρικνωμένη εμπορική οργάνωση σε μια ευρεία νομισματική και οικονομική ένωση, που βιώνει αλλεπάλληλες υπαρξιακές κρίσεις με πιο πρόσφατη και δραματικότερη την κρίση χρέους στην Ευρωζώνη. Οι άτολμοι χειρισμοί για την αντιμετώπισή της, η ιλιγγιώδης ανεργία στην ευρωπαϊκή περιφέρεια, οι ανισότητες στο εσωτερικό της Ευρωζώνης, η αίσθηση απώλειας της εθνικής κυριαρχίας στις χώρες του Νότου, που βλέπουν εχθρικά το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες, έχουν διαμορφώσει ένα εκρηκτικό σκηνικό.

Οι δύο πλευρές

Ακόμη και οι πλέον φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις υπεραμύνονται ανόρεχτα των κατακτήσεων της ενωμένης Ευρώπης, ενώ το έργο των ευρωσκεπτικιστών είναι σαφώς ευκολότερο. Χρειάζεται «μια νέα οικονομική και δημοκρατική διευθέτηση», παραδέχονται οι πρώτοι, συντάσσοντας φιλόδοξες διακηρύξεις. «Είναι η απαρχή της απελευθέρωσης της Ευρώπης από το τέρας των Βρυξελλών», υπόσχονται οι δεύτεροι.

Η παγκοσμιοποίηση και η επακόλουθη κατάρρευση βιομηχανικών προπυργίων στην Ευρώπη, η μετανάστευση και ο «επιδοματικός σοβινισμός», που συμπυκνώνεται στην ξενοφοβική συνθηματολογία «μην έρθουν οι ξένοι και καταχραστούν το δικό μας κράτος πρόνοιας», αναζωπυρώνουν εθνικισμούς που βρίσκονταν σε ύπνωση και πλήττουν ανεπανόρθωτα την ενιαία ευρωπαϊκή ταυτότητα. Οι Κασσάνδρες κάνουν λόγο για τουλάχιστον 200 έδρες στην επόμενη Βουλή, οι οποίες θα καταληφθούν από (αριστερούς και δεξιούς) πολιτικούς με επιφυλακτικές προς την Ευρώπη θέσεις. Ισως πάλι, όταν καθίσουν στα έδρανα οι νεοφερμένοι, θορυβηθούν οι φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις στην Ε.Ε. και συνειδητοποιήσουν ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο ή αυτονόητο.