ΚΟΣΜΟΣ

Η Ευρώπη και η κρίση στη Μ. Ανατολή

Ο αιματηρός κύκλος της βίας που ξέσπασε το περασμένο φθινόπωρο έχει ήδη κοστίσει περισσότερες από 500 ζωές και απειλεί τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για μια ανοιχτή πληγή που δεν αφήνει πίσω της νικητές παρά μόνον ηττημένους – τους Παλαιστινίους που βλέπουν να φθίνουν οι ελπίδες τους για ένα κυρίαρχο κράτος και τους Ισραηλινούς που αισθάνονται αυξανόμενη ανασφάλεια. Και οι δύο πλευρές οφείλουν να βρουν, με τη βοήθεια της διεθνούς κοινότητας, το δρόμο που οδηγεί στην υπέρβαση της κρίσης και να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αυτός ο δρόμος υπάρχει, αλλά αν θέλουμε να αποκαταστήσουμε την ελπίδα στην ειρήνη, οφείλουμε να αδράξουμε την ευκαιρία και να δράσουμε χωρίς καθυστέρηση.

Είχα την τιμή να συμμετάσχω στην εξεταστική επιτροπή που συγκροτήθηκε στη σύνοδο του Σαρμ ελ Σεΐχ, τον περασμένο Οκτώβριο, μαζί με τους Αμερικανούς πρώην γερουσιαστές Τζορτζ Μίτσελ -ο οποίος προήδρευσε της επιτροπής- και Γουόρεν Ράντμαν, τον πρώην πρόεδρο της Τουρκίας Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ και τον υπουργό Εξωτερικών της Νορβηγίας Θόρμπγιερν Γιάγκλαντ.

Ιδιες αγωνίες

Στο πλαίσιο της αποστολής μας, συναντηθήκαμε με Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους ηγέτες, με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, αλλά και με οικογένειες θυμάτων και των δύο πλευρών. Ολοι οι συνομιλητές μας μοιράζονταν τις ίδιες αγωνίες, συχνά μάλιστα τις περιέγραφαν με τις ίδιες λέξεις. Παρά τη συσσώρευση της οργής στις δύο κοινότητες, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συντριπτική πλειοψηφία τόσο των Παλαιστινίων όσο και των Ισραηλινών θέλει να ζήσει σε συνθήκες ειρήνης. Ο μόνος δρόμος για την ειρήνη, τη δικαιοσύνη και την ασφάλεια στη Μέση Ανατολή περνάει μέσα από τις διαπραγματεύσεις βάσει της ειλικρινούς εφαρμογής των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αυτός είναι ο πυρήνας της ειρηνευτικής διαδικασίας που εγκαινιάστηκε πριν από δέκα χρόνια στη Μαδρίτη.

Η εξεταστική επιτροπή έχει ήδη παραδώσει το πόρισμά της. Η ακρίβεια και η αμεροληψία του έργου της έχουν τύχει, κατά την εκτίμησή μου, γενικής αναγνώρισης. Πάνω απ’ όλα, η έκθεση της επιτροπής δημιούργησε ένα διπλωματικό πλαίσιο που απολαμβάνει μιας διεθνούς υποστήριξης χωρίς προηγούμενο. Τα συμπεράσματά μας υιοθετήθηκαν από τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ενωση και άλλες χώρες, όπως η Ρωσία και ο Καναδάς. Η Αίγυπτος και η Ιορδανία αναγνωρίζουν στην έκθεσή μας την ίδια φιλοσοφία που ενέπνευσε την κοινή τους πρωτοβουλία πριν από μερικές εβδομάδες, σε μια προσπάθεια να καλυφθεί το διπλωματικό κενό. Το σημαντικότερο, τόσο η ισραηλινή κυβέρνηση όσο και η παλαιστινιακή αρχή έδειξαν να συμφωνούν με τις προτάσεις της έκθεσης.

Στο παρελθόν, πολλές εκθέσεις για την κατάσταση στην περιοχή είδαν το φως της δημοσιότητας. Σπάνια, όμως, ακούστηκαν με προσοχή από τους αποδέκτες τους. Να γιατί επισκέφθηκα την περιοχή την περασμένη εβδομάδα. Αυτό που χρειάζεται είναι ένα σύνολο μέτρων με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Αυτή η αρχή είναι αποδεκτή από τις δύο πλευρές που αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα τεσσάρων βασικών στοιχείων: την επίτευξη ανακωχής, μια χρονική περίοδο για την αποκλιμάκωση της έντασης, μέτρα οικοδόμησης της εμπιστοσύνης και, τελικά, την επανάληψη των διαπραγματεύσεων τόσο για τα άμεσα, εκκρεμή προβλήματα όσο και για το τελικό καθεστώς. Αυτό το σχέδιο δράσης πρέπει να υιοθετηθεί το συντομότερο δυνατόν. Δεν μιλάμε για μήνες αλλά για μέρες, ή έστω για εβδομάδες. Διαφορετικά, η κρίση θα παραταθεί. Αυτή ήταν η θέση που μετέφερα σε όλους τους ηγέτες της περιοχής. Ολοι είχαν την ίδια γνώμη.

Ασφαλώς, οι δύο πλευρές οφείλουν να λάβουν άμεσα μέτρα, χωρίς οποιεσδήποτε προϋποθέσεις, για να σπάσει ο κύκλος της βίας. Πρέπει να υπάρξει μια ολομέτωπη προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση και οι πολιτικοί ηγέτες οφείλουν να προετοιμαστούν προκειμένου να λάβουν τα επιβαλλόμενα μέτρα. Είμαι πάντα πεπεισμένος ότι η υπέρβαση του φαύλου κύκλου «επίθεση – αντίποινα» προϋποθέτει ένα ξεκάθαρο, λεπτομερειακό σχέδιο που θα οδηγεί στην επανάληψη των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Η πρόοδος απαιτεί την επαναφορά του κλίματος εμπιστοσύνης. Η επιτροπή του Σαρμ ελ Σεΐχ επισήμανε πολλά συγκεκριμένα μέτρα, τα οποία μπορούν να ληφθούν. Ενα από αυτά είναι το πάγωμα της εποικιστικής δραστηριότητας. Αντιλαμβάνομαι τη σημασία που αποδίδει η παλαιστινιακή πλευρά στο ζήτημα αυτό. Το γεγονός ότι ο αριθμός των Εβραίων εποίκων έχει διπλασιασθεί από την εποχή της υπογραφής των Συμφωνιών του Οσλο δεν διευκόλυνε την αναζήτηση μόνιμης, δίκαιης και ειρηνικής λύσης στην περιοχή. Η Ευρώπη έχει επανειλημμένως προειδοποιήσει για τις συνέπειες της πολιτικής των εποικισμών. Επαναλαμβάνοντας την ευρωπαϊκή άποψη, θέλω να υπογραμμίσω ότι η πλειοψηφία των Ισραηλινών μοιάζει να συμφωνεί ότι ενδεχόμενο πάγωμα των εποικισμών θα εξυπηρετήσει με τον καλύτερο τρόπο τα συμφέροντα του κράτους.

Αν οι ηγέτες

Εάν, όπως έχουν δηλώσει, οι ηγέτες Παλαιστινίων και Ισραηλινών υιοθετούν τις προτάσεις της έκθεσης, οφείλουν να τις αποδεχθούν στο σύνολό τους. Μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να αποκαταστήσουμε την αξιοπιστία της ειρηνευτικής διαδικασίας, η οποία έχει διαταραχθεί και για τις δύο πλευρές.

Η απομάκρυνση από τη βία και η προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας πρέπει να γίνει με αυστηρά πολιτικά κριτήρια. Η διακοπή του φαύλου κύκλου της βίας και η αναζοωγόνηση της ειρηνευτικής διαδικασίας απαιτεί νέα διμερή σχέση, η οποία θα εγγυάται την ασφάλεια και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης και ειρηνικής διαβίωσης των δύο λαών.

Η Ε.Ε. παίζει αποφασιστικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή. Μετά τη σύνοδο του Σαρμ ελ Σεΐχ, είχα καθημερινές επαφές με Ισραηλινούς, Παλαιστινίους και Αραβες ηγέτες. Ο ειδικός απεσταλμένος της Ε.Ε. στην περιοχή, Μιγκουέλ Ανχελ Μορατίνος, δραστηριοποιείται και αυτός στην περιοχή. Η Ε.Ε. συνεργάζεται στενά με τους εταίρους της και ειδικότερα τις ΗΠΑ. Η διαρκής και εφ’ όλης της ύλης συνεργασία με την Ουάσιγκτον αποτελεί βασική επιδίωξη της ευρωπαϊκής πολιτικής στο Μεσανατολικό.

Οι ρεαλιστικές και ισορροπημένες προτάσεις της συνόδου του Σαρμ ελ Σεΐχ αποτελούν δίκαιη και ειλικρινή προσπάθεια αντιμετώπισης της παρούσας κρίσης. Εάν χάσουμε αυτή την ευκαιρία, θα βρεθούμε για άλλη μια φορά καταδικασμένοι να θρηνούμε την απώλεια αθώων. Τελικά, η ποθητή, δίκαιη ειρήνη δεν μπορεί παρά να μοιάζει με τις προτάσεις που έχουν ήδη κατατεθεί. Γιατί να χάνουμε χρόνο, όταν Παλαιστίνοι και Ισραηλινοί μπορούν να υπολογίζουν σε μιαν ευρεία διεθνή συμμαχία υπέρ της ειρήνης; Οι αναγκαίες αποφάσεις ζητούν τόλμη. Αυτό αξιώνουν οι λαοί της περιοχής από τους ηγέτες τους. Η Ε.Ε. είναι έτοιμη να προσφέρει όποια βοήθεια απαιτηθεί.

Ο Αραφάτ εξασφάλισε τη στήριξη του Βελγίου

ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ. Ο Παλαιστίνιος ηγέτης Γιασέρ Αραφάτ εξασφάλισε χθες την στήριξη του Βελγίου και του ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο αίτημά του για αποστολή διεθνών παρατηρητών στα παλαιστινιακά εδάφη, αν και επισήμως η Ευρωπαϊκή Ενωση το απορρίπτει, εφόσον δεν εξασφαλίζει τη σύμφωνη γνώμη και των δύο αντιμαχομένων πλευρών.

«Καθόσον μας αφορά, νομίζω ότι είναι χρήσιμο να υποστηρίξουμε αυτήν την ιδέα των παρατηρητών. Αλλά προς το παρόν, πρέπει να δούμε τα συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να γίνουν προς αυτήν την κατεύθυνση», δήλωσε μετά τη συνάντησή του με τον Αραφάτ, ο υπουργός Εξωτερικών του Βελγίου, το οποίο από 1ης Ιουλίου αναλαμβάνει την εξάμηνη προεδρία της Ε.Ε. Ανάλογη στήριξη παρείχε στον Παλαιστίνιο ηγέτη και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία επιπλέον συνεχάρη τις δύο πλευρές για την αποδοχή της έκθεσης Μίτσελ.

Από την πλευρά του, ο Παλαιστίνιος ηγέτης επανέλαβε την έκκληση του για ενεργότερη παρέμβαση των Ευρωπαίων στη Μέση Ανατολή, η οποία, όπως τόνισε, καθίσταται ακόμη πιο απαραίτητη μετά το μειωμένο ενδιαφέρον της κυβέρνησης Μπους.

Ο κ. Αραφάτ επρόκειτο να συναντηθεί αργότερα με τον επίτροπο Εξωτερικών Υποθέσεων Κρις Πάτεν, εκπρόσωπος του οποίου κατέστησε σαφές την Τετάρτη ότι «η Ε.Ε. δεν πρόκειται να υιοθετήσει την ιδέα των παρατηρητών χωρίς τη σύμφωνη γνώμη και του Ισραήλ». Ο Παλαιστίνιος ηγέτης επρόκειτο να συναντηθεί επίσης με τον πρόεδρο της Κομισιόν Ρομάνο Πρόντι και τον επικεφαλής της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής Χαβιέ Σολάνα.

Το Ισραήλ, ο πρωθυπουργός του οποίου αναμένεται στις Βρυξέλλες, την ερχόμενη εβδομάδα, ωστόσο, έχει ήδη απορρίψει το αίτημα για αποστολή διεθνών παρατηρητών.

Νωρίτερα, χθες στο Οσλο, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ Μίκαελ Μελχιόρ επανέλαβε τις αντιρρήσεις του Τελ Αβίβ λέγοντας ότι η χώρα του είναι «εναντίον της διεθνοποίησης της κρίσης».

Εν τω μεταξύ, ο κ. Σαρόν προειδοποίησε ότι η υπομονή του έχει αρχίσει να εξαντλείται, καθώς ένας δεύτερος γύρος συνομιλιών μεταξύ αξιωματούχων των δύο πλευρών για θέματα ασφαλείας έληξε χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα και με μόνη συμφωνία να συνεχιστούν. Επιπλέον, ένας ακόμη Ισραηλινός σκοτώθηκε χθες από παλαιστινιακά πυρά, στη Δυτική Οχθη, ο τέταρτος σε διάστημα τριών ημερών.

Η ηγεσία των Εβραίων εποίκων απαίτησε χθες από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό να άρει την μονομερή εκεχειρία, ζητώντας ολομέτωπο πόλεμο εναντίον των Παλαιστινίων. Σε πολεμικούς τόνους είναι και οι εκκλήσεις των ακροδεξιών υπουργών της κυβέρνησης Σαρόν. Ο υπουργός Οικισμού Νατάν Σαράνσκι δήλωσε ότι αν ο Αραφάτ δεν εκμεταλλευθεί την ευκαιρία να σταματήσει τη βία, το επόμενο βήμα του Ισραήλ θα είναι πόλεμος για την καταστροφή της στρατιωτικής και τρομοκρατικής δομής της παλαιστινιακής Αρχής».

Ακρως απογοητευμένος εξάλλου εμφανίστηκε χθες και ο Αμερικανός απεσταλμένος Γουίλιαμ Μπέρνς, ο οποίος επισήμανε ότι δεν μπορεί να προχωρήσει η εφαρμογή των προτάσεων Μίτσελ, αν δεν συνεργαστούν οι δύο ενδιαφερόμενες πλευρές.

«Μεγάλη απώλεια για τον παλαιστινιακό λαό»

ΚΟΥΒΕΪΤ. Ο Φαϊζάλ Χουσεϊνί, ηγετικό στέλεχος της ΟΑΠ αρμόδιος για την Ιερουσαλήμ, ένθερμος υποστηρικτής της ειρηνικής συμβίωσης Ισραηλινών και Παλαιστινίων και στενός συνεργάτης του Γιασέρ Αραφάτ, πέθανε χθες αιφνιδίως από καρδιακή προσβολή, σε ηλικία 60 ετών. Ο θάνατος βρήκε τον Χουσεϊνί στο Κουβέιτ, όπου είχε μεταβεί από την Τρίτη, σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσει τις σχέσεις των Παλαιστινίων με το εμιράτο του Κόλπου.

«Είναι μεγάλη απώλεια για τον παλαιστινιακό λαό», δήλωσε χθες ο Γιασέρ Αραφάτ, ο οποίος διέκοψε την επίσκεψή του στις Βρυξέλλες, προκειμένου να συνοδεύσει τη σορό του Χουσεϊνί από το Αμμάν της Ιορδανίας (όπου μεταφέρθηκε χθες) στη Ραμάλα της Δυτικής Οχθης για την ταφή του. «Μεγάλη απώλεια όχι μόνο για την Παλαιστίνη, αλλά για ολόκληρο τον αραβικό κόσμο», χαρακτήρισε τον θάνατο του Χουσεϊνί, ο Σαέμπ Ερεκάτ, επικεφαλής της παλαιστινιακής διαπραγματευτικής ομάδας με το Ισραήλ.

Ο Φαϊζάλ Χουσεϊνί αποφοίτησε από τη στρατιωτική ακαδημία του Ιράκ και επέστρεψε στην Ιερουσαλήμ το 1965, οπότε και δραστηριοποιήθηκε πολιτικά με στόχο την προώθηση της παλαιστινιακής υπόθεσης. Αργότερα έγινε μέλος της Φατάχ, της κυριότερης πολιτικής πτέρυγας της ΟΑΠ, στην κεντρική επιτροπή της οποίας παρέμενε μέχρι τον θάνατό του. Ηταν μέλος της παλαιστινιακής ομάδας στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις της Μαδρίτης το 1991 και εθεωρείτο ένας από τους κυριότερους διαδόχους του Γιασέρ Αραφάτ.