ΚΟΣΜΟΣ

«Τα βρόντηξα κι έφυγα από την κόλαση»

Εγκαταλείποντας μια λαμπρή επιστημονική σταδιοδρομία με υψηλό μισθό και ονειρεμένες παροχές, ο Ανδρέας Τουπαδάκης απέδειξε ότι υπάρχουν και στην εποχή μας επιστήμονες που αρνούνται να γίνουν έρμαια πολιτικών επιλογών. Ο 45χρονος καθηγητής από την Κρήτη αρνήθηκε να συνεισφέρει στην κατασκευή όπλων μαζικής καταστροφής και έκλεισε την πόρτα στα πιο φημισμένα πυρηνικά εργαστήρια του κόσμου.

«Είχα εφιάλτες διαρκώς», λέει ο Τουπαδάκης, που εργαζόταν στα πυρηνικά εργαστήρια του Λος Αλαμος και του Λόρενς Λίβερμορ. «Οταν παραιτήθηκα, η ανακούφιση ήταν τεράστια». Ο Ανδρέας Τουπαδάκης δεν στέκεται σ’ ένα σημείο. Σηκώνεται, χειρονομεί, εξηγεί με πάθος. Είναι το πάθος του ανθρώπου που συνειδητοποιεί τι σημαίνει πυρηνικός όλεθρος. Η παραίτησή του από το εργαστήριο Λόρενς Λίβερμορ τον Ιανουάριο του 2000 ήταν αρχή μιας εντελώς νέας ζωής.

«Στο Λος Αλαμος έκανα βασική έρευνα στην οργανική χημεία και αργότερα εργαζόμουν για την ασφαλή αποθήκευση των πυρηνικών όπλων», λέει. «Δεν είχα πρόβλημα με αυτό, αφού η δουλειά μου συνέβαλε στο να κάνει τα όπλα πιο ακίνδυνα, όχι πιο καταστροφικά». Το 1998, ο Τουπαδάκης αποφάσισε να μετακινηθεί στο άλλο μεγάλο πυρηνικό εργαστήριο, το Λόρενς Λίβερμορ της Καλιφόρνιας, με υψηλότερη θέση και καλύτερο μισθό. «Ημουν μόνιμο μέλος του ερευνητικού προσωπικού, επικεφαλής μιας ομάδας που ησχολείτο με τη διαχείριση αποθεμάτων. Ομως, αφού άρχισα να εργάζομαι, διαπίστωσα ότι η διαχείριση των αποθεμάτων είναι ένας όρος παραπλανητικός. Ουσιαστικά, η αρμοδιότητά μου ήταν να παραγγέλνω πειράματα που θα αποδείκνυαν κατά πόσον οι πυρηνικές βόμβες που υπάρχουν είναι αξιόμαχες. Αν, δηλαδή, είναι σε θέση να ξεπαστρέψουν εκατομμύρια ψυχές ή μήπως θα τους ξεφύγει και καμιά. Επί ένα χρόνο ήμουν στην κόλαση. Μετά τα βρόντηξα κι έφυγα».

Λίγο μετά τον Ελληνα καθηγητή, από το εργαστήριο παραιτήθηκε ένας άλλος ερευνητής, ο Αϊζαακ Τροτς, που ανακάλυψε ότι τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών που συνέθετε χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή νέων όπλων.

«Στα εργαστήρια αυτά σου υπόσχονται ότι θα κάνεις βασική έρευνα ή θα δουλέψεις για άσχετα προγράμματα και τελικά όλη σου η δουλειά είναι ένα κομματάκι από το παζλ που θα συνθέσει τα πυρηνικά όπλα», λέει ο Τουπαδάκης. «Είναι όπως με το μηχανισμό των ναζί και το ολοκαύτωμα. Η ευθύνη ανήκει σε όλους μαζί και σε κανέναν χωριστά». Η αίσθηση ότι στα πυρηνικά εργαστήρια του κόσμου προετοιμάζεται ένα νέο ολοκαύτωμα, είναι διάχυτη στα λόγια του καθηγητή από το Ρέθυμνο.

«Μα ποιος είναι ψυχοπαθής να πατήσει το κουμπί;», αντιτείνουμε. «Ούτε οι επιστήμονες στα εργαστήρια ούτε οι στρατιωτικοί στο Πεντάγωνο ούτε και οι πολιτικοί στον Λευκό Οίκο είναι ψυχοπαθείς», απαντά «όμως ζουν σ’ ένα δικό τους κόσμο, εντελώς αποκομμένοι από τη ζωή και από τις συνέπειες των αποφάσεών τους. Κι αυτό τους κάνει πολύ επικίνδυνους. Ιδίως αν η αντιπυραυλική ασπίδα τους δώσει την ψευδαίσθηση ότι είναι άτρωτοι».

Ο Τουπαδάκης απορρίπτει την ψυχροπολεμική λογική ότι τα πυρηνικά είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της στρατηγικής ισορροπίας. «Καταρχήν ισορροπία του τρόμου δεν υφίσταται μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Η πυρηνική δύναμη της Κίνας είναι πολύ μικρή σε σχέση με αυτήν των ΗΠΑ, άρα υπάρχουν τεράστια περιθώρια περικοπών. Ομως δεν πρέπει καν να μπαίνουμε σ’ αυτήν τη λογική. Πρέπει να κάνουμε τα πάντα για τον περιορισμό των όπλων μαζικής καταστροφής, όχι για τον ανταγωνισμό ποιος θα κατασκευάσει τα πιο φονικά». Ουτοπικό; «Πράγματι», απαντά «είμαστε πάρα πολύ απασχολημένοι με τα καθημερινά μας προβλήματα για να καθήσουμε τρεις ώρες, να ηρεμήσουμε και να σκεφτούμε τα πιο απλά πράγματα της ζωής. Αν ξαφνικά συνειδητοποιούσαμε πόση καταστροφική δύναμη έχουμε συσσωρεύσει και εξακολουθούμε να συσσωρρεύουμε, θα έβγαινε ο κόσμος στους δρόμους, θα παρέλυαν τα πάντα. Τότε, ίσως κάτι θα γινόταν. Αλλά δεν το βλέπω».

Ομως ο ίδιος εκεί εστιάζει όλες του τις προσπάθειες. «Τώρα θα γράψω ένα βιβλίο, θα γυρίζω τον κόσμο και θα δίνω διαλέξεις. Δεν μ’ ενδιαφέρουν τα χρήματα. Η σύζυγός μου και οι κόρες μου με καταλαβαίνουν, είναι διατεθειμένες να ζήσουν με λιγότερα. Αυτό που μ’ ενδιαφέρει είναι να ξυπνήσω τους ανθρώπους, να τους ευαισθητοποιήσω για την καταστροφή που έρχεται», λέει με το πείσμα του Κρητικού που ρίχνει γροθιά στο μαχαίρι.

Ο Μπους έχει ήδη εκφράσει την άποψη ότι η συνθήκη ΑΒΜ δεν είναι πλέον αναγκαία σε έναν κόσμο όπου η Ρωσία και οι ΗΠΑ δεν ειναι πλέον εχθροί αλλά δημοκρατικοί εταίροι. Ομως, με τη στάση των Ευρωπαίων να σκληραίνει, όπως φάνηκε στη σύνοδο της Βουδαπέστης, και τους δημοκρατικούς να ελέγχουν την αμερικανική γερουσία, ο Μπους έχει μεγάλη ανάγκη να γίνει πειστικός.