ΚΟΣΜΟΣ

Σκόπια: το ποτάμι δεν μπορεί να γυρίσει πίσω…

Πιέσεις για την εξεύρεση λύσης, παραχωρήσεις υπέρ της αλβανικής μειονότητας, αλληλοκατηγορίες των σλαβομακεδονικών κομμάτων, έντονο παρασκήνιο, κυρίως όμως ηττοπάθεια και μια διάχυτη αίσθηση ότι το παιχνίδι έχει τελειώσει, συνθέτουν πλέον το θολό σκηνικό στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, τρεις μήνες μετά τις πρώτες ένοπλες επιθέσεις των Αλβανών ανταρτών.

Η εξέλιξη των γεγονότων στη γειτονική χώρα επιβεβαιώνει την άποψη ότι από τη στιγμή που έγινε η αρχή με την ενίσχυση του αλβανικού εθνικισμού, η εξάπλωση της κρίσης στη μόνη χώρα της περιοχής που είχε καταφέρει να μείνει σχετικώς ανέπαφη ήταν ζήτημα χρόνου. Είναι γεγονός ότι οι προσπάθειες της ηγεσίας των Σκοπίων για την αποφυγή της εμφύλιας σύρραξης υπήρξαν αξιοθαύμαστες. Ταυτοχρόνως, η Δύση, έχοντας ενδεχομένως συνειδητοποιήσει τα λάθη της πολιτικής που ακολούθησε στο Κοσσυφοπέδιο, έσπευσε, έστω και καθυστερημένα, να καταστήσει σαφές ότι όσοι επιβουλεύονται την ενότητα της ΠΓΔΜ δεν έχουν καμία στήριξη από τα δυτικά κέντρα αποφάσεων.

Ομως, τα πράγματα απέκτησαν, όπως ήταν αναμενόμενο, τη δική τους δυναμική. Οι προσπάθειες της κυβέρνησης να καταστείλει την εξέγερση των Αλβανών ανταρτών στον Βορρά χωρίς να διακινδυνεύσει τη ζωή αμάχων, εξέλιξη που θα οδηγούσε ταχύτατα σε εμφύλια σύρραξη, απέτυχαν. Οι αντάρτες δεν εξοντώθηκαν, αντίθετα ενισχύθηκαν, φθάνοντας πλέον σε σημείο να υπαγορεύουν όρους και να απορρίπτουν ακόμη και προτάσεις αμνήστευσης. Οι αλληλοκατηγορίες που εκτόξευσαν προχθές τα δύο σλαβομακεδονικά κόμματα ως προς την αποτυχία αυτή, αποδεικνύουν την αδυναμία τους να ελέγξουν την κατάσταση.

Εκνευρισμός

Το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός της χώρας Λιούπτσκο Γκεοργκιέφσκι, ηγέτης του εθνικιστικού κόμματος VMRO, σε μια εντυπωσιακή στιγμή της μέχρι τώρα πολιτικής, αναγκάστηκε να μιλήσει ανοικτά για τροποποίηση του συντάγματος, η οποία θα περιλαμβάνει την ισότιμη μεταχείριση του αλβανικού στοιχείου, με την υιοθέτηση της αλβανικής ως δεύτερης επίσημης γλώσσας, και της απαλοιφής κάθε αναφοράς στην ορθόδοξη σλαβομακεδονική Εκκλησία, αποδεικνύει τον εκνευρισμό που επικρατεί στους κόλπους της κυβέρνησης.

Πόσο πραγματικές είναι αυτές οι προθέσεις παραχωρήσεων προς τους Αλβανούς υπέρ μιας ειρηνικής συνύπαρξης, σε μια χώρα όπου η πλειοψηφία των κατοίκων θεωρεί πια ότι δεν μπορεί να συμβιώσει με το 30% του πληθυσμού; Την απάντηση έρχεται να δώσει η Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών των Σκοπίων, η οποία απεφάνθη ότι η ιδέα της πολυεθνικής κοινωνίας στην ΠΓΔΜ αποδεικνύεται ανεδαφική και πως η ειρηνική και πολιτισμένη λύση του προβλήματος περνά μέσα από την ανταλλαγή εδαφών και πληθυσμών με την Αλβανία.

Πού οδηγούνται

Ελάχιστοι είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι το ποτάμι μπορεί να γυρίσει πίσω και η ΠΓΔΜ να διατηρήσει τον πολυεθνικό της χαρακτήρα, όταν σε όλες τις πρώην δημοκρατίες της Γιουγκοσλαβίας τα πράγματα οδηγούνται de facto στον πλήρη διαχωρισμό των εθνοτήτων. Αρκεί μια σύντομη υπενθύμιση της κατάστασης που επικρατεί σημερα στην περιοχή:

Στο Κοσσυφοπέδιο παραμένει ακόμη ασαφές το τελικό καθεστώς που θα διέπει την επαρχία σε ό,τι αφορά όμως τον πληθυσμιακό διαχωρισμό ουδείς πια μπορεί να αμφισβητήσει ότι πρόκειται για μια αμιγώς αλβανική περιοχή. Οι ελάχιστοι Σέρβοι που έχουν απομείνει έχουν αποτραβηχθεί στον Βορρά, και το πιθανότερο είναι ότι σε μια μελλοντική διευθέτηση, το μόνο τμήμα της επαρχίας που θα επανέλθει σε σερβική διοίκηση θα είναι αυτό. Η ανέγερση τείχους στην πόλη Μιτροβίτσα, η οποία διαχωρίζει τον σερβικό από τον αλβανικό τομέα, αποτελεί την έμπρακτη απόδειξη ότι ακόμη και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της ειρηνικής συνύπαρξης των διαφορετικών εθνοτήτων στα Βαλκάνια αντιλαμβάνονται πλέον ότι πρόκειται περί ουτοπίας.

Δυτικότερα, στη Βοσνία, έξι χρόνια μετά τον τερματισμό του πολέμου, Σέρβοι, Κροάτες και μουσουλμάνοι είναι αναγκασμένοι να συμβιώνουν υπό την πίεση της διεθνούς διοίκησης, στην πραγματικότητα όμως η σερβική δημοκρατία αποτελεί χωριστή οντότητα, ενώ η κροατομουσουλμανική ομοσπονδία υπάρχει μόνον στα χαρτιά. Σε ό,τι αφορά τις υπόλοιπες πρώην γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες το αιματοκύλισμα των αρχών της δεκαετίας του ’90 οδήγησε στη δημιουργία κρατών αμιγώς εθνικού χαρακτήρα (Σερβία, Κροατία, Σλοβενία).

Πριν από μερικούς μήνες, ο λόρδος Οουεν, μεσολαβητής της διεθνούς κοινότητας στη βοσνιακή κρίση στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και γνώστης της βαλκανικής πραγματικότητας, υπογράμμιζε σε μακροσκελές του άρθρο στην εφημερίδα Wall Street Journal ότι οι εξελίξεις στα Βαλκάνια διέψευσαν όσους πίστευαν ότι η διατήρηση του πολυεθνικού χαρακτήρα της περιοχής μπορούσε να επιτευχθεί έστω και διά της βίας. Ο κ. Οουεν προτείνει ανοικτά τη σύγκλιση μιας διεθνούς διάσκεψης, στα πρότυπα του Συνεδρίου του Βερολίνου, με τη συμμετοχή όλων των άμεσα ενδιαφερομένων χωρών, για την επαναχάραξη των συνόρων της περιοχής.

Το δίλημμα

Είναι εύκολο βεβαίως για οποιονδήποτε, όσο βαθύς γνώστης της ιστορίας και αν είναι, να προβάλλει τέτοιες λύσεις, η εφαρμογή των οποίων στην πράξη θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερους εκτοπισμούς πληθυσμών και σε μια σειρά άλλων κινδύνων. Το δίλημμα δεν είναι εύκολο να απαντηθεί. Ομως οι εξελίξεις στα Βαλκάνια μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας απέδειξαν ότι η περιοχή αυτή δεν διαθέτει τις απαραίτητες προϋποθέσεις, ούτε πολιτικές ούτε κοινωνικές ούτε οικονομικές, για να οδηγήσει τις διαφορετικές εθνότητες που την κατοικούν σε μιαν ειρηνική συνύπαρξη.

Διάθεση εκ μέρους της Ευρώπης να βοηθήσει ουσιαστικά στην οικονομική ανόρθωση των Βαλκανίων -η οποία θα αποτελούσε ένα ουσιαστικό κίνητρο προκειμένου να ξεπεραστούν τα εθνικιστικά πάθη- δεν φαίνεται να υπάρχει, παρά τις βαρύγδουπες διακηρύξεις που έχουν κατά καιρούς συνοδεύσει πρωτοβουλίες τύπου Συμφώνου Σταθερότητας. Τι απομένει συνεπώς; Δυστυχώς, τα γεγονότα στην ΠΓΔΜ φαίνεται να δίνουν από μόνα τους την απάντηση.

– Πώς βλέπετε να εξελίσσεται η κρίση στην ΠΓΔΜ;