ΚΟΣΜΟΣ

Συνοχή στους στόχους για τη νέα Ευρώπη

Ποια Ευρώπη θέλουμε; Η απάντηση στο ερώτημα θα ορίσει την ταυτότητα των θεσμικών μεταρρυθμίσεων που θα επιτρέψουν στην Ε.Ε. να αντιμετωπίσει μια σειρά από μεγάλες προκλήσεις: τη διαχείριση ενός κοινού νομίσματος σήμερα και μιας κοινής στρατιωτικής δύναμης ταχείας επέμβασης μετά το τέλος του 2003, καθώς και ένα κύμα διεύρυνσης, που όταν ολοκληρωθεί θα έχει οδηγήσει στον διπλασιασμό των σημερινών κρατών-μελών. Την προτεραιότητα στο περιεχόμενο που θα ορίσει τη νέα θεσμική ταυτότητα υιοθέτησε ο Γάλλος πρωθυπουργός Λιονέλ Ζοσπέν στην τοποθέτησή του πριν από δύο εβδομάδες περίπου, ανοίγοντας όχι μόνον μια εθνική ή γαλλογερμανική, αλλά μια συνολική ευρωπαϊκή συζήτηση-διαπραγμάτευση.

Πρέσβης της Γαλλίας στην Αθήνα σήμερα, ο Ζαν Μορίς Ριπέρ έζησε ως αυτόπτης μάρτυρας ένα μεγάλο ευρωπαϊκό βήμα προς τα εμπρός ως μέλος της εξαμελούς επιτροπής που επεξεργάσθηκε και διατύπωσε τη γαλλοβρετανική διακήρυξη της συνάντησης κορυφής του Σεν Μαλό, τον Δεκέμβριο του 1998 με τη συμμετοχή των Σιράκ-Ζοσπέν-Μπλερ, που έθεσε τον θεμέλιο λίθο της ευρωάμυνας. Μακριά από τις συνήθεις διπλωματικές τυπικότητες και επιφυλάξεις, αναπτύσσει στην «K» τη λογική της προσέγγισης του Παρισιού στις προκλήσεις της ευρωπαϊκής οικοδόμησης.

– Οι δηλώσεις Ζοσπέν συνιστούν το έναυσμα για ένα νέο ευρωπαϊκό διάλογο με τη Γερμανία ή αποτελούν μια άρνηση διαπραγμάτευσης στη βάση των γερμανικών τοποθετήσεων, που κατατέθηκαν τον τελευταίο χρόνο από την ομιλία Φίσερ μέχρι τις πρόσφατες θέσεις του καγκελάριου Σρέντερ;

– Σε καμιά περίπτωση άρνηση διαλόγου. Οχι μόνον γιατί ο πρωθυπουργός είναι άνθρωπος του διαλόγου, αλλά γιατί υπάρχει ένας μηχανισμός γαλλογερμανικών διαβουλεύσεων κορυφής ανά δίμηνο. Ο Ζοσπέν θέλησε να τοποθετηθεί τη στιγμή που αρχίζει ο εθνικός διάλογος στη Γαλλία για το μέλλον της Ε.Ε. Γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο ο πρωθυπουργός αναφέρεται στις προτάσεις του SPD, αποφεύγοντας να τις χαρακτηρίσει ως προτάσεις του καγκελάριου Σρέντερ. Εκτιμά τις προτάσεις αυτές ως συμβολή του κυβερνώντος κόμματος στον εθνικό γερμανικό διάλογο και στο πνεύμα αυτό προχώρησε στη δική του τοποθέτηση.

Οχι μόνο στην κορυφή

Πρόκειται για μια προσέγγιση σύμφωνη με τις αποφάσεις της Νίκαιας, που προβλέπουν διάλογο σε εθνικό επίπεδο μέχρι τη σύνοδο κορυφής του Λάεκεν -τέλος βελγικής προεδρίας- όπου θα συμφωνηθεί το πλαίσιο και η ατζέντα της νέας ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης. Με την παρέμβασή του ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι ο διάλογος για το μέλλον της Ε.Ε. δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να περιορισθεί σε διαβουλεύσεις κορυφής.

Στο σημείο αυτό θέλω να υπογραμμίσω την αντίφαση αυτών που καταγγέλλουν το έλλειμμα δημοκρατίας στην Ε.Ε και ταυτόχρονα ζητούν οι κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον να ληφθούν με συνοπτικές διαδικασίες σε επίπεδο κορυφής. Για τις κρίσιμες για το μέλλον μας αποφάσεις χρειάζεται χρόνος και απαιτείται η συναίνεση, όχι μόνον των σημερινών κρατών-μελών αλλά και των μελλοντικών εταίρων μας.

– Πιστεύετε ότι μπορούν να συγκλίνουν οι στρατηγικές στοχεύσεις Γαλλίας, Γερμανίας και Βρετανίας, ώστε να υπάρξει ένας στέρεος κοινός ευρωπαϊκός παρονομαστής;

– Προσαρμογή στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης και περιφρούρηση της κοινωνικής συνοχής είναι οι παράμετροι που ορίζουν τη στρατηγική των κυβερνήσεων στο Παρίσι, στο Βερολίνο, αλλά και στο Λονδίνο. Οι εθνικές ιδιαιτερότητες και ιδιομορφίες δεν σημαίνουν ότι δεν υπάρχει σύγκλιση ως προς τους στόχους. Οσο βιαζόμαστε στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση, τόσο συρρικνώνουμε τον κοινό παρονομαστή της συνοχής μας. Η αναζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο των ισορροπιών ανάμεσα στην ανταγωνιστικότητα και τη συνοχή που επιδιώκουν σε εθνικό επίπεδο όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εγγυάται περισσότερα από ό,τι μια πρόωρη θεσμική διαπραγμάτευση. Υπάρχει, άλλωστε, ένα κεκτημένο χρονικού ρεαλισμού στην Ε.Ε: Χρειάσθηκαν έξι χρόνια από το Μάαστριχτ μέχρι το Αμστερνταμ και τέσσερα χρόνια μέχρι τη Νίκαια.

Το «Διευθυντήριο»

– Πολλοί υποστηρίζουν, στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες, ότι η ομοσπονδιακή μετεξέλιξη της Ε.Ε. εγγυάται στις μεσαίες και μικρές χώρες ότι δεν θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα «Διευθυντήριο» των μεγάλων, θεσμικά κατοχυρωμένο ή άτυπο με τη μορφή ενισχυμένων συνεργασιών.

– Πρόκειται για νόμιμες ανησυχίες που κανείς δεν μπορεί να υποτιμήσει. Θέλω όμως να υπογραμμίσω ότι αν λάβουμε υπόψη ότι η αναζήτηση της εναρμόνισης των θέσεων είναι η πάγια πρακτική για τη λήψη αποφάσεων στην Ε.Ε., αυτό αποκλείει εξ ορισμού την αυτόματη επιβολή της θέλησης των ισχυρών. Με ποια λογική ένα ευρωπαϊκό σύνταγμα θα προστάτευε καλύτερα τα συμφέροντα όσων ανησυχούν; Μπορούμε να αγνοήσουμε για παράδειγμα τη γνώμη της Αθήνας όταν συζητάμε για τα Βαλκάνια;

Αλλωστε, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι οι συνταγματικές ρυθμίσεις μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας θα περιορίσουν τη σημερινή δυνατότητα των μεσαίων και μικρών εταίρων να προωθήσουν τις απόψεις τους. Πάρτε ως παράδειγμα τα Βαλκάνια. Σε μια ενισχυμένη συνεργασία των «8» -όπως προβλέπει η Νίκαια- η φωνή της Αθήνας ακούγεται. Θα συμβεί το ίδιο αν στο πλαίσιο μιας Ομοσπονδίας αρμόδιο για να αποφασίσει θα είναι το Ευρωκοινοβούλιο; Στη διακυβερνητική συνεργασία οι μεσαίες και οι μικρές χώρες κατοχυρώνουν τα δικαιώματά τους, ενώ οι μεγάλες κατανοούν ότι δεν μπορούν να αποφασίζουν μόνες τους. Οι ενισχυμένες συνεργασίες πιστεύω ότι είναι η χρυσή τομή. Μια πλήρης άρνηση της ιδέας των διευθυντηρίων -διευθυντήρια με δημοκρατικούς κανόνες είναι οι ενισχυμένες συνεργασίες- θα οδηγούσε στη λήψη του συνόλου των αποφάσεων με ενισχυμένη πλειοψηφία.

Περισσότερη εμβάθυνση

– Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση για «πρωτοπορίες» και σκληρούς πυρήνες των έξι ιδρυτικών μελών της ΕΟΚ προκαλεί εύλογες ανησυχίες.

– Οι θέσεις της Γαλλίας είναι ξεκάθαρες. Η Ε.Ε. δεν μπορεί να συντονίζεται με τον πιο αργό βηματισμό. Αυτοί που δεν θέλουν περισσότερη πολιτική συνεργασία δεν είναι υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν, αλλά δεν μπορούν να εμποδίσουν τους υπόλοιπους. Η δυναμική της εμβάθυνσης δεν μπορεί να είναι μια κλειστή λέσχη, άλλωστε η προσχώρηση της Ελλάδας στην Ευρωζώνη δύο χρόνια μετά τα 11 ιδρυτικά μέλη δείχνει ότι δεν υπάρχουν κλειστοί σκληροί πυρήνες. Η ευρωάμυνα που ξεκίνησε ως ένα διμερές γαλλοβρετανικό εγχείρημα είναι ένα άλλο παράδειγμα.

Οι ανοικτές σε όλους ενισχυμένες συνεργασίες εγγυώνται περισσότερη συνοχή και εμβάθυνση. Αντίθετα οι προτάσεις του SPD, αν υιοθετηθούν, θα περιορίσουν με θεσμικές οριοθετήσεις τη δυνατότητα εμβάθυνσης της συνεργασίας των κρατών-μελών. Αυτό μας ανησυχεί και όχι βέβαια μια ιδεολογική προκατάληψη κατά της Ομοσπονδίας.

Η Βρετανία

– Πώς βλέπετε τη θέση της Βρετανίας, τη στιγμή που αρχίζει μια δύσκολη γαλλογερμανική και γενικότερα ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση;

– Η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομηθεί χωρίς τη Βρετανία. Ο πρωθυπουργός Λιονέλ Ζοσπέν απέρριψε και απορρίπτει κάθε ερμηνεία που τον φέρνει σε αντίθεση με τον Βρετανό ομόλογό του, ο οποίος διαχειρίζεται τις εσωτερικές και ευρωπαϊκές επιλογές της χώρας του υπό διαφορετικές συνθηκες από ό,τι στη Γαλλία και στη Γερμανία. Ο Τόνι Μπλερ είχε το πολιτικό θάρρος να τοποθετηθεί ανοικτά υπέρ του ευρώ πριν από τις εκλογές. Η Βρετανία είναι πιθανόν να ακολουθήσει τους δικούς της ρυθμούς προσαρμογής στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής συνοχής, δεν πιστεύω όμως σε καμιά περίπτωση ότι θα επιχειρήσει να την παρεμποδίσει. Η Ευρώπη θα οικοδομηθεί και από τους «15», κατά συνέπεια δεν υπάρχει περίπτωση αποκλεισμού ή πολύ περισσότερο σύγκρουσης με τη Βρετανία.

– Πώς θα καταλήξουμε στην κοινή ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη το 2003, χωρίς προβλήματα με τις ΗΠΑ;

– Οι δυσκολίες που φάνηκαν στην αρχή της συζήτησης της πρότασης των ΗΠΑ για Αντιπυραυλική Ασπίδα δεν πρέπει να μας οδηγήσουν να ξεχνάμε την κατευθυντήρια γραμμή που χάραξαν το Λονδίνο και το Παρίσι στο Σεν Μαλό: Η ευρωάμυνα προϋποθέτει αυτονομία αποφάσεων για την ευρωπαϊκή πλευρά χωρίς αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ. Δεν επιθυμούμε να ανταγωνισθούμε ή να υποκαταστήσουμε το ΝΑΤΟ, αλλά να αναλάβουμε τις ευθύνες, τις οποίες η αμερικανική πλευρά μας πίεζε να επωμισθούμε. Πάρτε για παράδειγμα τα Βαλκάνια, όπου η ανάληψη περισσότερων ευθυνών από τους Ευρωπαίους, κάθε άλλο παρά δυσαρεστεί την Ουάσιγκτον.

Γαλλογερμανική συνεργασία

– Πού βρίσκεται σήμερα η γαλλογερμανική συνεργασία; Υπάρχει η παλαιά δυναμική του άξονα;

– Η ζωή προχωρεί. Η Γερμανία είναι σήμερα ενωμένη και εκφράζει φιλοδοξίες που αντιστοιχούν με τη νέα αυτή πργματικότητα. Βλέπει στη διεύρυνση της Ε.Ε. την ενίσχυση της οικονομικής της επιρροής. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν προϋποθέσεις για μια στενή διμερή συνεργασία. Στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση υπάρχει η αναγκαιότητα της γαλλογερμανικής συνεργασίας χωρίς όμως να αρκεί. Η Ευρώπη θα οικοδομηθεί και από τους «15». Δεν υπάρχει γαλλογερμανική κρίση, υπάρχει ένα νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο οι δύο πλευρές αναζητούν την εναρμόνιση των θέσεών τους. Το ευρώ, το ευρωπαϊκό στρατιωτικό σώμα και η συνεργασία των αμυντικών βιομηχαιών είναι προϊόν της γαλλογερμανικής συνεργασίας. Τα κεκτημένα αυτά και οι τακτικές ανά δίμηνο διαβουλεύσεις κορυφής δεν μας επιτρέπουν να μιλάμε για κρίση. Η περιφρούρηση των κεκτημένων της ευρωπαϊκής κοινής συνοχής είναι ένας κοινός στόχος των δύο χωρών και μια παράμετρος ενίσχυσης του κοινού γαλλογερμανικού παρονομαστή.

Η διεύρυνση της Ε.Ε.

– Η συζήτηση-διαπραγμάτευση-διαμάχη για το μέλλον της Ε.Ε. θα επηρεάσει τη διεύρυνση;

– Πρέπει οι 13 υποψήφιες χώρες να συμμετάσχουν στον διάλογο για το μέλλον της Ε.Ε. Θέλω, όμως, να υπογραμμίσω ότι η υπερβολική σπουδή για την ολοκλήρωση της διεύρυνσης κινδυνεύει να είναι επιζήμια και για τους «15» και για τα νέα μέλη. Η διαπραγμάτευση για τη μεταρρύθμιση των θεσμών της Ε.Ε. και η διαπραγμάτευση για τη διεύρυνση δεν πρέπει να βρεθούν σε αντιπαράθεση, αλλά να αλληλοτροφοδοτούνται δημιουργικά. Η θέση της Γαλλίας ως προς τη διεύρυνση είναι ότι πρέπει να αποφύγουμε τις μεγαλόστομες δεσμεύσεις-διακηρύξεις και να εργασθούμε για την υπέρβαση των πραγματικών εμποδίων. Η πρόκληση δεν είναι να γίνουμε ευχάριστοι στις υποψήφιες χώρες, αλλά να τους διασφαλίσουμε την ένταξη σε μια Ε.Ε. που θα έχει διαφυλάξει τα κεκτημένα συνοχής της.

Αντιπυραυλική άμυνα: Προτεραιότητα της κυβέρνησης Μπους είναι η αντιμετώπιση της διεθνούς τρομοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό προωθεί την ανάπτυξη ενός συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας που στοχεύει στην αποτροπή πυρηνικής επίθεσης από μεμονωμένες τρομοκρατικές οργανώσεις ή εχθρικά κράτη. Οι Ευρωπαίοι αντιδρούν, αλλά η απόφαση του κ. Μπους είναι ειλημμένη.

Η Αττική όχι μόνο δεν διαθέτει επανασχεδιασμένα προγράμματα, προσαρμοσμένα «στα κλιματολογικά φαινόμενα με εμφάνιση ακραίων καταστάσεων», όπως αναφέρει σχετική εγκύκλιος του υπουργείου Εσωτερικών, αλλά δείχνει να πορεύεται στον παλιό, γνωστό δρόμο, με βασικό γνώρισμα τα σοβαρά προβλήματα στον τομέα πρόληψης των δασικών πυρκαγιών.