ΚΟΣΜΟΣ

Τα Σκόπια μπροστά στην «ώρα μηδέν»

Υπό την απειλή του βομβαρδισμού της πόλης των Σκοπίων αλλά και μετά την πίεση του διεθνούς παράγοντα η κυβέρνηση της ΠΓΔΜ συνήψε χθες μια ακόμη ανακωχή -24ωρης διάρκειας- με τους ένοπλους αντάρτες του UCK. Μια ανακωχή που δεν εγγυάται την ειρήνευση, όπως και οι προηγούμενες, αλλά φέρνει τους «τρομοκράτες» ένα βήμα πιο κοντά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Οι συνεχείς διαψεύσεις των προσδοκιών για τερματισμό των συγκρούσεων αλλά, οι αμφιβολίες για τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας αλλά και ο φόβος για μεταφορά των συγκρούσεων στις πόλεις έχουν δημιουργήσει ένα βαρύ κλίμα στα Σκόπια, που θα έχει σοβαρές παρενέργειες στην οικονομική ζωή της χώρας και στην εκεί σημαντική ελληνική επιχειρηματική παρουσία.

Εντολή να κλείσουν τα σύνορα του Κοσσυφοπεδίου προς την ΠΓΔΜ έχουν λάβει από την Ουάσιγκτον οι εκεί αμερικανικές δυνάμεις, σε μια σαφή παραδοχή του ότι το Νατοϊκό Προτεκτοράτο είναι το ορμητήριο των ανταρτών. Στο Λουξεμβούργο οι ΥΠΕΞ των «15» επανέλαβαν τις γνωστές συστάσεις για κατάπαυση του πυρός από τους αντάρτες και αυτοσυγκράτηση από την κυβέρνηση. Στην Αθήνα ο πρώην πρόεδρος της ΠΓΔΜ Κίρο Κλιγκόροφ χαρακτήρισε την αλβανική ανταρσία απειλή όχι μόνο για τα Βαλκάνια αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη.

Τα παραπάνω αθροιστικά επιβεβαιώνουν το πλαίσιο, που είχε διαφανεί από τις πρώτες μέρες των συγκρούσεων στις αρχές Μαρτίου. Το ΝΑΤΟ δεν επιθυμεί να βρεθεί σε σύγκρουση με τον UCK αλλά και τον πληθυσμό του Κοσσυφοπεδίου με αποτέλεσμα ΗΠΑ και Ε.Ε. να πιέζουν για πολιτικές παραχωρήσεις προς την αλβανική πλευρά. Οι εξτρεμιστές ηγέτες της τελευταίας με δεδομένες τις πολιτικοστρατιωτικές επιτυχίες που κατέγραψαν τους τρεις τελευταίους μήνες θα συνεχίσουν τη δράση τους μέχρι να αποσπάσουν ντε φάκτο ή ντε γιούρε τον έλεγχο μιας συμπαγούς γεωγραφικά περιοχής. Ετσι δέκα χρόνια μετά την ανεξαρτητοποίησή της η ΠΓΔΜ κινείται στην καλύτερη περίπτωση στη μετάλλαξή της σε χαλαρή συνομοσπονδία και στη χειρότερη σε μια ντε φάκτο διχοτόμηση τύπου Βοσνίας.

Αμυδρές οι ελπίδες από την προσωρινή εκεχειρία

ΣΚΟΠΙΑ. Περιορισμένες ελπίδες γέννησε στα Σκόπια η εικοσιτετράωρη εκεχειρία που ανακοινώθηκε από την κυβέρνηση και έγινε σεβαστή από τους αλβανόφωνους αντάρτες. Είχε προηγηθεί σφοδρή κυβερνητική επίθεση στην περιοχή του Κουμάνοβο αλλά και έντονη προειδοποίηση της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, που έκανε λόγο για δραματική αύξηση του αριθμού των προσφύγων τις τελευταίες τρεις ημέρες.

Ανακοινώνοντας τη διακοπή των επιχειρήσεων, ο σύμβουλος εθνικής ασφαλείας της κυβέρνησης Νικολά Ντιμιτρόφ δήλωσε ότι στόχος είναι να αντιμετωπιστούν δύο «ανθρωπιστικές καταστροφές»: η πλήρης διακοπή υδροδότησης στην πόλη του Κουμάνοβο και οι ελλείψεις τροφίμων στα χωριά που βρέθηκαν στο επίκεντρο των μαχών. Σύμφωνα με τον Ντιμιτρόφ, η απόφαση για την εκεχειρία ελήφθη κατόπιν πιέσεων του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ).

Ανυποχώρητη

Η κυβέρνηση αρνήθηκε ότι η εκεχειρία ισοδυναμεί με υποχώρηση στις πιέσεις των ανταρτών, οι οποίοι την Κυριακή απείλησαν να βομβαρδίσουν την πρωτεύουσα και το αεροδρόμιο αν η κυβέρνηση δεν σταματήσει τις επιθέσεις. Οι αντάρτες έχουν καταλάβει το Αρασίνοβο, ένα προάστιο των Σκοπίων, από το οποίο τα βλήματά τους κατά πάσα πιθανότητα δεν φτάνουν ώς το κέντρο της πόλης. Ωστόσο, είναι σε θέση να αποκόψουν το δρόμο που οδηγεί στο αεροδρόμιο, γεγονός που οδήγησε τρεις αεροπορικές εταιρείες (μεταξύ αυτών και την Ολυμπιακή) να ακυρώσουν τις πτήσεις προς τα Σκόπια. Δεν είναι σαφές αν, μετά τη διακοπή των εχθροπραξιών, οι πτήσεις θα αρχίσουν εκ νέου.

Ο πολιτικός εκπρόσωπος των ανταρτών στα Τίρανα δήλωσε ότι η εκεχειρία, που άρχισε στις 2.00 το μεσημέρι της Δευτέρας, θα διαρκέσει έως σήμερα το μεσημέρι την ίδια ώρα. Η διάρκεια της εκεχειρίας των κυβερνητικών δυνάμεων δεν έχει προσδιοριστεί. «Ισως λίγες ώρες, ίσως και περισσότερο», ήταν η απάντηση του Ντιμιτρόφ στην αντίστοιχη ερώτηση. Οι αλβανόφωνοι θα επιτρέψουν την υδροδότηση του Κουμάνοβο, του οποίου τις δεξαμενές έχουν καταλάβει εδώ και μία εβδομάδα. Ως αντάλλαγμα, οι κυβερνητικές δυνάμεις επρόκειτο να δώσουν άδεια για την είσοδο των ανθρωπιστικών οργανώσεων στην περιοχή του Λίπκοβο, στο φράγμα που υδροδοτεί το Κουμάνοβο και το οποίο βρίσκεται υπό τον έλεγχο των ανταρτών.

Το δράμα των προσφύγων

Στο μεταξύ, οι τάξεις των προσφύγων διαρκώς διογκώνονται. Σύμφωνα με ανακοίνωση εκπροσώπου της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, 33.000 άτομα, κυρίως Αλβανοί, έχουν περάσει τα σύνορα προς το Κοσσυφοπέδιο, περιλαμβανομένων και 12.000 που έγκατέλειψαν την περιοχή Σκοπίων-Αρασίνοβο τις τελευταίες τρεις ημέρες. Από το Αρασίνοβο, που έχει μικτό πληθυσμό, έχει διαφύγει και απροσδιόριστος αριθμός Σλαβομακεδόνων.

Οι ταυτόχρονες εκεχειρίες έγιναν δεκτές με συγκρατημένη αισιοδοξία από την Ευρωπαϊκή Ενωση. «Η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά σοβαρή, εξαιρετικά τεταμένη», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της προεδρεύουσας Σουηδίας Αννα Λιντ. Είχε προηγηθεί ανακοίνωση του Συμβουλίου Υπουργών που καταδίκαζε τους Αλβανούς εξτρεμιστές. «Το Συμβούλιο εκφράζει την εντεινόμενη ανησυχία του για τη σοβαρή επιδείνωση της κατάστασης στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και τις συνεχιζόμενες τρομοκρατικές επιθέσεις αλβανοφώνων εξτρεμιστών» αναφέρεται στην ανακοίνωση. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι υπουργοί τόνισαν ότι η απάντηση των κυβερνητικών δυνάμεων «δεν πρέπει να είναι δυσανάλογη», εκφράζοντας έτσι την αντίθεση της Δύσης σε οποιεσδήποτε επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν δραστικά το πρόβλημα των ανταρτών, προκαλώντας όμως απώλειες αμάχων.

Αναζητούν συνάλλαγμα, βενζίνη και… γάλατα

ΣΚΟΠΙΑ. Ο φόβος και η αγωνία για την επερχόμενη εμφύλια αναμέτρηση πλανάται στις πόλεις και τα χωριά της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, παραλύοντας τη ζωή σε όλα τα επίπεδα.

Η αίσθηση που επικρατεί είναι ότι η χώρα έχει στην πράξη ακρωτηριαστεί, καθώς στις περισσότερες αλβανοκατοικούμενες επαρχίες η κυβέρνηση δεν ασκεί στην πραγματικότητα εξουσία.

Οι Σλαβομακεδόνες εγκαταλείπουν αυτές τις περιοχές, πουλώντας όσο όσο τις περιουσίες τους, ενώ το ίδιο κάνουν και οι Αλβανοί που ζουν σε γεωγραφικά διαμερίσματα στα οποία πλειοψηφεί το σλαβικό στοιχείο.

Μια ιδιότυπη, «ειρηνική» για την ώρα, εθνοκάθαρση βρίσκεται σε εξέλιξη, διευκολύνοντας σενάρια διχοτομήσεων και ανταλλαγών πληθυσμών που ακόμη είναι στο επίπεδο των συζητήσεων στους πολιτικοδιπλωματικούς κύκλους στα Σκόπια.

Οι άνθρωποι δεν προγραμματίζουν πλέον τη ζωή τους κάνοντας μακροπρόθεσμα σχέδια, για τον απλό λόγο ότι την επομένη μπορεί να έχουν ανατραπεί τα πάντα.

Οι κινήσεις τους είναι ενστικτώδεις και δεν ενδιαφέρονται παρά μόνο να εξασφαλίσουν τα είδη πρώτης ανάγκης.

Ο Νίκολα Πεντκόφσκι ήταν μετανάστης στη Γερμανία και πέρυσι επέστρεψε στα Σκόπια, όπου ανέθεσε σε πολιτικό μηχανικό να του φτιάξει σχέδια για να χτίσει ένα σπίτι για τον ίδιο και τη σύζυγό του και ένα διώροφο για προίκα στις δυο κόρες του.

«Ευτυχώς δεν προχώρησα στην ανέγερσή τους», λέει. «Ετσι που πάνε τα πράγματα δεν θα τα φτιάξω. Σκέφτεστε να τα χτίσω και αύριο να βομβαρδιστούν ή να τα βρουν έτοιμα οι Αλβανοί;».

Μόλις έγινε γνωστό στα τέλη της περασμένης εβδομάδας ότι η κωμόπολη Αρατσίνοβο, σε απόσταση δεκαπέντε χιλιομέτρων από τα Σκόπια, έπεσε στα χέρια των Αλβανών ενόπλων, στις τράπεζες της πόλης σχηματίστηκαν τεράστιες ουρές από πολίτες που έσπευσαν να μετατρέψουν τις οικονομίες τους σε γερμανικά μάρκα. Προφανώς για να είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν τη χώρα αν χρειαστεί. Οταν μάλιστα κυκλοφόρησε η φήμη ότι οι Αλβανοί θα βομβαρδίσουν την πόλη των Σκοπίων, πολλοί ήταν εκείνοι που έσπευσαν στα πρατήρια υγρών καυσίμων για να φουλάρουν τα ρεζερβουάρ των αυτοκινήτων τους μήπως και χρειαστεί να φύγουν άρον άρον.

Ελλείψεις αγαθών δεν έχουν παρατηρηθεί ακόμα και η τροφοδοσία γίνεται κανονικά για την ώρα, όμως νευραλγικοί τομείς της οικονομίας δοκιμάζονται σκληρά και είναι αμφίβολο αν θα ανακάμψουν, καθώς δεν διαφαίνεται εκτόνωση της κρίσης σύντομα. Οι απειλές των Αλβανών ανταρτών ότι θα πλήξουν επιχειρήσεις στρατηγικής σημασίας, όπως το διυλιστήριο της ΟΚΤΑ, το αεροδρόμιο, οι τηλεπικοινωνίες και ο αυτοκινητόδρομος Θεσσαλονίκης – Σκοπίων – Βελιγραδίου, δημιουργούν ατμόσφαιρα παραλυσίας.

Στο σλαβομακεδονικό στοιχείο επικρατεί η εντύπωση ότι η χώρα δεν κυβερνάται και η ηγεσία του είναι ανίκανη να αντιμετωπίσει τους επελαύνοντες Αλβανούς εξτρεμιστές. Συζητώντας με διπλωμάτες που δραστηριοποιούνται στα Σκόπια, αλλά και με κυβερνητικούς αξιωματούχους, εύκολα μπορεί να συμφωνήσει κάποιος με την αίσθηση που κυριαρχεί στους Σλαβομακεδόνες. Οι Αλβανοί έχουν καταφέρει με την έξυπνη στρατιωτική τακτική τους και την προπαγάνδα να καλλιεργήσουν αίσθημα ανασφάλειας στον σλαβομακεδονικό πληθυσμό και φυσικά στην ηγεσία του. Ανοίγουν στρατιωτικά μέτωπα όπου θέλουν και όταν θέλουν, εκμεταλλευόμενοι την ανικανότητα του στρατού και της αστυνομίας να τους απωθήσουν. Ολιγάριθμες ομάδες ενόπλων ξεφυτρώνουν αίφνης σε αλβανοκατοικούμενα χωριά, εξαπολύουν επιθέσεις εναντίον αστυνομικών, κυρίως, στόχων και αμέσως μετά εξαφανίζονται ή παραμένουν ανάμεσα στον πληθυσμό σαν πολίτες, έτοιμοι να χτυπήσουν και πάλι όταν χρειαστεί. Το βράδυ της Κυριακής, για παράδειγμα, ένοπλοι παραστρατιωτικοί «επισκέφθηκαν» το υδραγωγείο της πόλης των Σκοπίων στο πάρκο Σαράι στις παρυφές της πόλης. Δεν έμειναν πολύ ούτε το κατέλαβαν. Οταν όμως μαθεύτηκε στα Σκόπια ότι οι εξτρεμιστές έφτασαν μέχρι εκεί και θα μπορούσαν ίσως να τους αφήσουν δίχως νερό, όπως γίνεται ήδη στο Κουμάνοβο, οι κάτοικοι πανικοβλήθηκαν.

Η κατάσταση δεν είναι καλύτερη και στις αλβανικές περιοχές, όπου και εκεί οι απλοί άνθρωποι περιμένουν με αγωνία τις εξελίξεις. Ο στρατός και η αστυνομία βομβαρδίζουν αλβανικά χωριά καταστρέφοντας αδιακρίτως περιουσίες, καθώς αδυνατούν να εκδιώξουν εξ εφόδου τους αντάρτες. Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από σαράντα χιλιάδες Αλβανοί έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους. Οι περισσότεροι εξ αυτών πέρασαν στο Κόσοβο, όπου αναζήτησαν φιλοξενία από εκείνους τους Κοσοβάρους, συγγενείς ή γνωστούς, στους οποίους προσέφεραν στέγη και τροφή, το 1997, στους βομβαρδισμούς και τον πόλεμο.

Οσοι έχουν εγκλωβιστεί στα χωριά όπου γίνονται συγκρούσεις, ελπίζουν στη βοήθεια κάποιων ανθρωπιστικών οργανώσεων ή και της κυβέρνησης και περιμένουν να τελειώσει ο πόλεμος και μαζί τα δεινά τους. Οποιον και αν ρωτήσεις όμως, Σλαβομακεδόνα ή Αλβανό για το αν πιστεύει ότι η κατάσταση θα εξομαλυνθεί, θα λάβεις αρνητική απάντηση. Και το λαϊκό αισθητήριο λένε ότι είναι αλάνθαστο.

Οι Ευρωπαίοι φοβούνται πλέον το απόλυτο χάος

ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ. Τώρα πραγματικά φοβούνται… Υπό το βάρος των ραγδαίων εξελίξεων στα Σκόπια, οι 15 υπουργοί Εξωτερικών της Ε.Ε. που συνήλθαν χθες στο Λουξεμβούργο ανέπτυξαν, όπως επεσήμανε ομιλών στους δημοσιογράφους ο υπουργός Εξωτερικών κ. Παπανδρέου, έναν «σοβαρό προβληματισμό» για μια ενδεχόμενη στρατιωτική παρέμβαση στη χώρα.

Ο κ. Παπανδρέου δέχθηκε ότι μέχρι τούδε η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει να παρέμβει αποφασιστικά στην κρίση και οι όποιες προτάσεις που γίνονται δεκτές αποδεικνύονται «κατόπιν εορτής», και υπό τις συνθήκες αυτές αργά αλλά σταθερά αναπτύσσεται και δη με πρωτεργάτες Ελλάδα και Αυστρία αυτός ο «σοβαρός προβληματισμός».

Οι 15 αναμένουν πλέον να δουν πώς θα υλοποιηθούν οι υποσχέσεις της κυβέρνησης των Σκοπίων περί έναρξης εσωτερικού διαλόγου για συνταγματική μεταρρύθμιση, επί της (ακόμα μηδαμινής) πορείας του οποίου ο πρωθυπουργός Λούπσκο Γκεοργκιέφσκι έχει κληθεί να καταθέσει ενώπιον των 15 υπουργών στο επόμενο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων στις 25-26 τρέχοντος.

Πέραν αυτού, στο κοινό ανακοινωθέν που εξέδωσαν μετά τη συνεδρίασή τους, επαναλαμβάνουν τις διαταγές προς μεν τους Αλβανοφώνους να καταπαύσουν το πυρ, τη δε κυβέρνηση να επιδείξει «αυτοσυγκράτηση» και, φυσικά, εκφράζουν τη βαθύτατη ανησυχία τους.

Ομως ο ίδιος ο κ. Παπανδρέου τόνισε ότι η κρισιμότητα των καταστάσεων είναι τέτοια που να θέτει εν αμφιβόλω και την ίδια «την περαιτέρω πορεία αυτής της χώρας», ως εκ τούτου δε, είναι σαφές ότι η Ευρώπη ενδέχεται να κληθεί από τα ίδια τα πράγματα να διαδραματίσει ρόλο επιτοπίου πυροσβέστη.

Αρκεί να ξεπερασθεί κατά τον έναν ή τον άλλο τρόπο ένα λίαν σοβαρό πρόβλημα: η άρνηση της Ουάσιγκτον (ενδεχομένως και πολλών ευρωπαϊκών κρατών) να συνταχθούν με ένα τέτοιο εγχείρημα επί του παρόντος. Ετσι προς το παρόν αναπτύσσεται μόνον «προβληματισμός», έστω και σοβαρός… Ως στρατιωτική δε παράμετρος παραμένει πάντοτε μόνο η μάλλον αποδεδειγμένα ανεπαρκής προσπάθεια να «σφραγισθούν» τα σύνορα του Κοσσυφοπεδίου με τα Σκόπια.

Μία άλλη πρωτοβουλία που υπόσχεται κάτι είναι η ιδέα να «στερέψει» η χρηματοδότηση των Αλβανοφώνων μέσω της μαφίας της κοσοβάρικης διασποράς στην Ελβετία και αλλού, μεταξύ άλλων και με τη σύνταξη μιας «μαύρης λίστας» επιφανών Αλβανών μαφιόζων του εξωτερικού για τους οποίους υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι χρηματοδοτούν τους ατάκτους στην ΠΓΔΜ. Ομως και εδώ πρόκειται περί «ιδέας που θα εξετασθεί σε βάθος».